De internationale arena beleeft een turbulente periode waarin de gevolgen van de politieke, economische en commerciële beslissingen van president Donald Trump duidelijk voelbaar zijn. Tijdens zijn verkiezingscampagne beïnvloedde Trump de agenda met zijn uitspraken over de acties die hij zal ondernemen in kwesties die nauw verband houden met het mondiale politieke en economische systeem. Onder het motto ‘America First’ maakte de Amerikaanse president de hele wereld duidelijk dat zijn uiteindelijke doel het beschermen van de belangen van de Amerikaanse natie is. Daarom besloot hij eerst zich terug te trekken uit het Klimaatakkoord van Parijs, dat volgens hem in strijd was met de belangen van het land. Vervolgens begon hij, opnieuw pleitend voor de bescherming van de belangen van het Amerikaanse volk, handelssancties op te leggen aan vele actoren zoals China, Rusland, de EU en Turkije. Deze sancties hadden echter niet alleen gevolgen voor de beoogde staten, maar ook voor de wereldhandel.
Ten slotte trok Trump in mei 2018 de Verenigde Staten eenzijdig terug uit het gezamenlijke alomvattende actieplan (JCPOA), ook bekend als het nucleaire akkoord met Iran, hoewel de andere ondertekenaars van het akkoord, de P5+1-landen, zich strikt tegen het besluit verzetten. Hij beschuldigde het regime in Teheran ervan terroristische acties en organisaties te steunen die de chaos in het Midden-Oosten vergroten, ballistische raketten te produceren en zijn nucleaire programma ondanks het JCPOA voort te zetten. De terugtrekking van het land volgde op de aankondiging van Trump over de herimplementatie van de sancties die daarna waren opgeschort het nucleaire akkoord. Om de druk van de sancties te vergroten en Iran verder te isoleren, bedreigde Trump ook andere staten en bedrijven: “Iedereen die zaken doet met Iran, zal GEEN zaken doen met de Verenigde Staten!”
Trumps motto ‘America First’ en zijn terugtrekking uit de JCPOA hebben niet alleen de beoogde staten getroffen, maar ook de wereldhandel.
De nieuwe ronde van Amerikaanse sancties
De eerste ronde van de tweefasige sancties werd op 6 augustus opgelegd, en vanaf dat moment is Iran eenzijdig geblokkeerd om de Amerikaanse dollar en edele metalen zoals goud en zilver te bezitten of er toegang toe te krijgen. Ook de auto- en luchtvaartindustrie raakt geïsoleerd van het internationale systeem. De tweede ronde, die zich richtte op de Iraanse aardolie, de grootste inkomstenbron van de overheidsinkomsten, en op de scheepvaartindustrie en havenexploitanten om de export van aardolie- en petrochemische producten van het land tot nul terug te brengen, werd op 5 november opnieuw opgelegd. Op dezelfde dag verleende Washington tijdelijke ontheffingen voor acht staten: China, India, Zuid-Korea, Japan, Taiwan, Italië, Griekenland en Turkije. De Amerikaanse regering beweert dat zij de Iraanse olie-export probeert af te sluiten, omdat het regime in Teheran de inkomsten uit de aardolie-industrie gebruikt om terroristische organisaties te financieren en terrorisme te plegen in verschillende delen van de wereld.
Onder leiding van de overige P5+1-landen, China, Frankrijk, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, hebben de EU en Turkije vele malen hun verzet tegen het besluit van Trump geuit en zijn ze van plan hun handelsbetrekkingen met Iran te behouden. Vooral de positie van China en India is van cruciaal belang voor Iran, aangezien deze twee landen de grootste importeurs van ruwe olie zijn. Ze hebben allemaal gezocht naar nieuwe soorten betalingssystemen om onderbrekingen van de VS tijdens het zakendoen met Iran te voorkomen. De EU is begonnen met het implementeren van een “blokkeringsstatuut” om EU-bedrijven in staat te stellen hun commerciële betrekkingen met Iran voort te zetten en de schade te compenseren die uit de sancties kan voortvloeien. Later kwamen de EU, China en Rusland ook overeen om een special purpose vehicle op te richten dat nieuwe betalingsmechanismen zou kunnen kanaliseren als alternatief voor het gebruik van Amerikaanse dollars. De twee grootste afnemers van Iraanse ruwe olie, China en India, hebben een akkoord bereikt met het regime in Teheran over het gebruik van hun nationale valuta. Turkije heeft geëvalueerd of het de Turkse lira moet gebruiken en/of een ruilsysteem moet opzetten dat de export van zijn goederen en diensten naar Iran zou kunnen vergemakkelijken als reactie op de import van ruwe olie.
De twee grootste afnemers van Iraanse ruwe olie, China en Iran, hebben een akkoord bereikt met het regime in Teheran over het gebruik van hun nationale valuta tijdens zakendoen. Nu evalueert Turkije of het hetzelfde zal doen.
Wat zijn de effecten van sancties op de energierelaties tussen Turkije en Iran?
Turkije importeert als groeiende economie ongeveer 90 procent van zijn olie en 95% gas en Iran is een van zijn belangrijkste leveranciers. In 2017 importeerde het land ongeveer 45 procent van de ruwe olie en 17 procent van het aardgas dat het verbruikte uit Iran. Met andere woorden: Iran was de grootste ruwe olie en de op één na grootste aardgasleverancier van Turkije.
Omdat de nieuwe ronde van sancties, in tegenstelling tot de vorige, niet de Iraanse aardgassector bestrijkt, wordt verwacht dat de Turkse aardgasvoorziening uit Iran niet zal worden beïnvloed en dat het land niet zal worden onderworpen aan Amerikaanse sancties. De hoeveelheid Iraanse ruwe olie in de totale invoer van ruwe olie in Turkije begint echter af te nemen, nadat Trump in mei 2018 besloot de sancties tegen Iran opnieuw op te leggen. Turkije's grootste importeur van ruwe olie, TUPRAS, begon de hoeveelheid olie die uit Iran werd geleverd geleidelijk te verminderen. om de interne markt in evenwicht te brengen. Volgens de Turkse Energy Market Regulatory Authority (EPDK) bedroeg de hoeveelheid Iraanse ruwe olie in april 2018 67 procent van de totale invoer van ruwe olie, wat in mei daalde tot 51%. In juni werd een scherpe daling ervaren: deze daalde tot 15 procent. In juli en augustus steeg het bedrag echter tot respectievelijk 38 en 31 procent.
Op dat punt moet worden benadrukt dat Turkije niet is gestopt met het importeren van ruwe olie uit Iran, zelfs niet tijdens de geïnternationaliseerde sancties in de periode 2010-2015. Dit geeft aan dat Turkije Iraanse olie zal blijven importeren tijdens de eenzijdig opgelegde Amerikaanse sancties. Bovendien is het Iraanse aandeel van 38 procent in de totale invoer van ruwe olie in januari 2018 ook opmerkelijk. Dit kan worden geïnterpreteerd als een teken dat de importbedragen van tijd tot tijd kunnen variëren. Bovendien is Iran sinds 2011 een van de twee landen waar Turkije het grootste deel van zijn ruwe olie importeert. Dienovereenkomstig heeft TUPRAS, ter ondersteuning van de verklaringen van president Erdogan, aangekondigd dat Turkije ruwe olie uit Iran zal blijven importeren.
Na de sancties van de regering-Trump tegen Iran hebben groeiende economieën die sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde energiebronnen meer dan ooit behoefte aan nauwe samenwerking.
Wat is het volgende voor de ontheffingen?
Omdat de door de regering-Trump verleende uitzondering slechts 180 dagen zal duren, moeten de acht ontheffingen, waaronder Turkije, nu plannen maken hoe ze hun betrekkingen met Washington en Teheran gaan beheren. Van Japan en Zuid-Korea wordt verwacht dat ze hun import van Iraanse ruwe olie volledig zullen terugschroeven, terwijl China, India en Turkije vastberaden lijken om hun import voort te zetten. Omdat de aandelen van Griekenland, Italië en Taiwan echter vrij laag zijn en, in tegenstelling tot andere ontheffingen, geen duidelijke verklaring hebben afgelegd over eenzijdig opgelegde sancties, zijn hun toekomstige standpunten onduidelijk. Omdat de ontheffing beperkt is tot 8 miljoen vaten Iraanse olie per dag, moeten de ontheffingen bovendien samenwerken bij de toewijzing van deze hoeveelheid.
Er wordt verwacht dat China, India en Turkije tijdens de uitzonderingsperiode van 180 dagen alternatieve manieren zullen onderzoeken en intensieve diplomatieke inspanningen zullen leveren op politiek en financieel niveau om hun oliehandel met Iran in stand te houden. Het zou ook gunstig zijn voor zowel de drie ontheffingen als Rusland en de EU om een tegenblok te creëren om de regering-Trump ervan te overtuigen de eenzijdig opgelegde sancties te heroverwegen. Groeiende economieën die sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde energiebronnen hebben meer dan ooit behoefte aan nauwe samenwerking.
BÜŞRA ZEYNEP ÖZDEMIR
