Lider rządzącej Turcją Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AK) Erdoğan, który przedstawił wizję polityczną swojej partii na rok 2023 i poruszył wiele kwestii polityki zagranicznej, nie wspomniał o trwającym od dziesięciu lat procesie akcesji Turcji do UE, choć istniały – choć niewielkie — wzmianka w przygotowanym tekście jego przemówienia.W przemówieniu z 2009 roku Erdoğan dał jasno do zrozumienia, że pomimo trudności Turcja będzie trzymać się drogi do UE i będzie nadal wprowadzać reformy mające na celu podniesienie standardów w Turcji. Jego krytyka wobec UE ograniczyła się do uwag na temat niesprawiedliwości, z jakimi boryka się Turcja ze strony niektórych krajów europejskich działających w oparciu o populistyczną politykę.
Pominięcie tak głównych celów politycznych, jak reformy i członkostwo w UE rzeczywiście przyciągało uwagę, a premier w szczególności pozdrowił kraje od Australii po Brazylię i Japonię po Kanadę, nie wymieniając żadnego kraju europejskiego.
Z drugiej strony zagranicznymi gośćmi, którzy wzięli udział w kongresie, byli głównie przywódcy Bliskiego Wschodu, w tym prezydent Egiptu Mohamed Morsi, przywódca Hamasu Khaled Mashaal i Massoud Barzani z Regionalnego Rządu Kurdystanu (KRG). Były kanclerz Niemiec Gerhard Schröder był jednym z nielicznych gości z Zachodu, którzy byli obecni.
Eksperci argumentują, że profil gości zagranicznych oraz wystąpienie Erdoğana, które skupiało się głównie na kwestiach bliskowschodnich, świadczyły o rosnącym zainteresowaniu Turcji Bliskim Wschodem i dystansowaniu się Turcji od UE. Zdaniem ekspertów, jeśli jednak Turcja chce odgrywać rolę w regionie, nie powinna dystansować się od celów UE.
„Turcja stanie w obliczu ryzyka utraty swojej znaczącej roli w regionie, jeśli zdystansuje się od Europy i odłoży w czasie swoje cele UE, bawiąc się jednostronną polityką w regionie”, Mustafa Kutlay, analityk Międzynarodowej Organizacji Badań Strategicznych w Ankarze (USAK), powiedział Today Zaman.
Kutlay dodał, że nie należy lekceważyć wkładu UE w rozwój standardów demokratycznych w Turcji. „W istocie UE odegrała znaczącą rolę w sukcesie Turcji jako wzoru do naśladowania na Bliskim Wschodzie. Stosunków z UE nie należy rozpatrywać w kontekście podejścia emocjonalnego lub koniunkturalnego, ale w kontekście długoterminowego, ustrukturyzowanego podejścia” – stwierdził Kutlay.
Turcja rozpoczęła rozmowy akcesyjne z UE w 2005 r., ale od tego czasu postęp był powolny ze względu na spór cypryjski i sprzeciw wobec członkostwa Turcji ze strony niektórych krajów członkowskich, takich jak Francja i Niemcy. Spośród 35 rozdziałów, które każdy kraj kandydujący musi pomyślnie wynegocjować jako warunek członkostwa, tylko 13 zostało otwartych przez Turcję, 17 zostało zablokowanych, a cztery jeszcze nie zostały otwarte – tylko jeden jest tymczasowo zamknięty, dotyczący nauki i badań .
„W każdym razie Erdoğan musiał przede wszystkim wspomnieć o UE, ponieważ procesu unijnego nie można zaniedbać ze względu na koniunkturalny rozwój sytuacji w Europie. Dziś europejscy przywódcy mogą nie doceniać znaczenia Turcji, a stosunki turecko-UE mogą przeżywać trudne chwile, ale mimo to, jeśli mówisz o swojej wizji na rok 2023, jako partia nie możesz ignorować UE. Wizje polityczne na rok 2023 są celami strategicznymi i nie powinny opierać się na wydarzeniach koniunkturalnych” – stwierdził Kutlay, powtarzając, że Erdoğan powinien był wspomnieć o UE w swoim przemówieniu.
Niedawne wybory prezydenckie we Francji przyniosły nadzieję na nowy impuls w staraniach Turcji o członkostwo w UE. Były prezydent Nicolas Sarkozy, zagorzały przeciwnik członkostwa Turcji w UE, przegrał wyścig o reelekcję na rzecz swojego socjalistycznego rywala François Hollande'a, o którym wiadomo, że ma bardziej przychylny pogląd na członkostwo Turcji w UE.
Według europejskich przywódców Turcja coraz bardziej stara się dostosować swoje stanowisko do nowego porządku bliskowschodniego, odgrywając jednocześnie bardziej niezależną rolę w regionie – stwierdził Kutlay. „Europejczycy uważają, że Turcja straciła zainteresowanie relacjami z UE ze względu na chęć odgrywania bardziej aktywnej roli w regionie. W rzeczywistości taka ocena wynika z braku przewidywania wśród Europejczyków. Europejczycy zawsze rozwijali swoje stosunki z Turcją w oparciu o interesy krótkoterminowe. Europa nie może odnieść korzyści z takiej polityki” – stwierdził Kutlay.
Komentując niedzielne przemówienie Erdoğana dla agencji prasowej Anatolia, turecki minister spraw UE i główny negocjator Egemen Bağış stwierdził, że europejscy przywódcy, którym brakuje zdolności przewidywania, muszą uważnie przeczytać przesłanie Erdoğana.
„Nasz premier wspomniał o naszym zaangażowaniu na rzecz [nowej] konstytucji i przekazał swoje przesłanie na temat reform. Jest oczywiste, że to zaangażowanie będzie miało pozytywny wpływ na proces integracji UE. Jasne jest jednak również, że nadal napotykamy przeszkody na szczeblu politycznym. Dlatego europejscy przywódcy, którym brakuje przewidywania, powinni uważnie przeczytać przemówienie premiera. Muszą przekazać wiadomość” – powiedział Bağış.
Bağış dodał także, że w wyniku stosowania podwójnych standardów przez UE spadło zainteresowanie tureckiego społeczeństwa UE. „Będziemy jednak zdecydowanie kontynuować naszą politykę mającą na celu osiągnięcie standardów UE” – powiedział Bağış.
Zgadzając się z uwagami Bağışa, Kutlay dodał, że niektórzy członkowie UE nie doceniają Turcji ze względu na wartość, na jaką zasługuje. „Przywódcy europejscy nie spełnili oczekiwań Turcji. Pod tym względem postawa tureckich urzędników jest zrozumiała. Wystąpienie Erdoğana nie służy jednak strategii mającej na celu zwiększenie znaczenia Turcji w oczach Europejczyków. Wręcz przeciwnie, jesteśmy w czasie, w którym należy lepiej niż dotychczas wyjaśnić znaczenie stosunków z UE, a tego nie da się osiągnąć poprzez pominięcie UE w [tak ważnym] przemówieniu” – powiedział Kutlay.
Według Sylvii Tiryaki, ekspertki w dziedzinie prawa międzynarodowego i zastępcy dyrektora Global Political Trends Center, w polityce Turcji zatracono obecnie znaczenie UE. Turecka opinia publiczna nie dyskutuje już o członkostwie w UE.
(Dzisiejszy Zaman)
