TRT World Forum 2018’in bu yılki başlığı “Parçalanmış Bir Dünyada Barış ve Güvenliği Yeniden Düşünmek” idi. 3-4 Ekim’de istanbul Swiss Hotel’de düzenlenen oturumlara Avrupa’dan Afganistan’a, Ürdün’den ABD’ye dek muhtelif konuşmacılar iştirak etti. Ürdün Kraliçesi Rania al-Abdullah’ın konuşması ve sonrasında Cumhurbaşkanı R. Tayyip Erdoğan’ın kapanış konuşmasıyla sona eren Forum’un ilk oturumunda tarih üzerine konuşuldu. ABD’li eski strategist پروفيسر ڊاڪٽر رابرٽ ڊي ڪرين، پروفيسر ڊاڪٽر وليم هيل، پروفيسر ڊاڪٽر Şükrü Hanioğlu ve آمريڪن اسٽريٽجسٽ ٿامس بارريٽ شامل آهن. Bu yazıda Forum’un konuşmacılarının anlattıkları doğrultusunda kısaca iki soru soralım: ABD’nin terörü desteklediği iddiaları ne kadar doğru olabilir؟ Osmanlı’nın milletler modeli günümüz küresel ve milletlerarası krizlerinde ne kadar çözüm olabilir؟
آمريڪي حڪمت عملي جو ماهر عثماني ماڊل ٽيڪنالاجي
Bir dönem ABD Başkanı R. Nixon’ın danışmanlığını yapmış olan emekli diplomat ve akademisyen Robert D. Crane, Osmanlı modelinin harika bir system olduğu için uzun yıllar ortadoğılıldığınılıdağınılıdılığını. edebildiğini ima etti. Aslında pek çok şeyi de açıkça söyleyen Crane’e göre, Türkiye içinde bulunduğu krizler bölgesinde büyük mesuliyet sahibi bir ülke konumundadır. Müslüman olduktan sonra Faruk Abdulhak ismiyle de bilinen Robert D. Crane, medeniyetlerin zorluklara direnç gösterdikleri zaman yükselişe geçtiğini, aksi halde çöktüklerini söylerken günümünüklerini söylerken günümün’külünde bünükünde bünükünde. توهان düşünüyor. Ona göre Osmanlı sistemi pek çok sebepten ötürü dünyaya model çünkü Osmanlı devrinde milletlerin muhtariyeti (özerkliği) vardı, ancak modern Avrupa’da yeni devlet sistemiyle kaildılıldılıldılıldılıldılıdılıdı. ABD bütün dünya milletlerinin varlığını tehlikeye soktuğu gibi Avrupalıların oluşturduğu devletler de böyle. Crane’e göre bu şartlar ortamında “Osmanlı’nın bilgeliğine dönmemiz lazım.” Osmanlı modelinde bir Türk tarzı geliştirilirse Atlantik’ten Çin’e bir ماڊل olarak sunulabilir.
Londra Üniversitesi SOAS’ta yıllarca Ortadoğu tarihi üzerine dersler veren ve Türk dış politika tarihi üzerinde ihtisas sahibi olan tecrübeli tarihçi William Hale, Ortadoğu’da II. دنيا هاربينڊن بري يڪسانماڪتا olan hadiselerin üç farklı sahnede devam ettiğini söyledi. Hale’e göre bunlardan ilki İsrail – Filistin çatışmasıyla bölgeye yayılan çatışmalar، ikincisi سوري üzerinden bölgeyi etkileyen gerilimler ve üçüncüsü Körfez’len’edaam Sudéride Hudéride. ايڊيور ABD ve Rusya bu gerilimlerde belirleyici güç olarak yer alıyorlar. Princeton University’de dersler veren Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu ise Osmanlı döneminin belki her yönüyle kusursuz olmadığını, 1860’larda da Suriye’de krizlerin yaşandığını ancak sondılı döneminin belki. nda Osmanlı devrinin çok iyi olduğunu ifade etti. Peki, bu çatışmalarda en büyük rol kimlerindi؟ Teröristler veya aşırılık ve şiddet yanlısı grupları kimler destekliyordu؟
Forum’un İranlı konuşmacılarından Ali اصغر سلطانيه، (Iran’ın IAEA eski daimi temsilcisi) de Hillary Clinton’ın kitabına atıf yaparak benzer bir görüş paylaştı. İranlı سفارتڪار، DAİŞ gibi örgütlerin aslında yıllar önce Sovyetlere karşı ABD’nin desteklemesiyle gelişen El-Kaide’nin sonucu olduğuna dikkat çekti. ايران 1980 ۾ ABD karşıtı siyaset dili kullanmayı resmi politika olarak yürütmesi yüzünden İranlı bir diplomatın sözleri küresel medyada kayda değemğer gtedirlmürör. Ancak ABD’nin İslam dünyasında hangi grupları nasıl destekleme stratejisiyle hareket ettiğine dair en çarpıcı ifadeler aynı forumun bir diğer mühim konuşmacısı olan افغانستان جي ڪرميڊن جي رياست ڪروزياگين. konuşmada görülecekti. Önce حامد ڪرزئي کي سلام آهي.
Brzezinski Cevaplıyor: ABD، Aşırı Grupları Destekler Mi؟
ABD، 11 Eylül bahanesiyle Afganistan’a girip طالبان rejimini devirdikten sonra yerine Dr Hamid Karzai’yi geçirmişti. ڊاڪٽر ڪرزئي، o günlerde ekibiyle birlikte komşu ülke Pakistan’daydı ve American işgali başlayınca O ve ekibi buradan harekete geçip ülkelerine geri dönmüşlerdi. آمريڪي Özel Kuvvetleri, Hamid Karzai ve ekibinden bazı kişileri kaçırıp yurtdışına çıkarmıştı. Bunu onları korumak için yaptıklarını söylemişlerdi. Nihayet Aralık 2001’den itibaren Afganistan Cumhurbaşkanlığı makamına getirilen Dr. Karzai, 2014’te ayrılana kadar ülkesinin liderliğini üstlenmişti. ڪرزئي، ايل-ڪائدي ۽ طالبان جي تنظيمن سان گڏ هڪ تنظيم ۽ بٽلي ميٽفيڪلرلي işbirliği yaparak Afganistan’ın geleceğini inşa etme rolünü üstlenmişti. Ancak yıllarca Amerikalılarla birlikte çalışırken ABD dış politikasının yapıcı gibi görünen aslında yıkıcı olan gerçek yüzünü yakından görmeye.
İstanbul’daki konuşmasında belirttiği üzere Karzai’ye göre ABD, 11 Eylül’den sonra terörle mücadele diye bir politika başlatmıştı ama bunun devamını getirmemişti. Bu politika, büyük yıkımları beraberinde getirecek bir sonuca yol açmıştı. Böylece bugün el-Kaide’den başka DAİŞ de artık Afganistan’a girmiş oldu. Peki، ABD gerçekten terörle mücadele ederken aşırıcı gruplarla savaşıyor muydu yoksa bunu bir bahane olarak mı kullanıyordu؟ Yoksa artık genel kabul gören bir yaklaşıma göre ABD، aşırı gruplarla savaşı bir vasıta haline mi getirmişti؟ Eski Afgan cumhurbaşkanı، Amerikalıların Ankara’ya söyledikleri gibi Surie’de aşırı gruplarla savaşırken YPG’yi taktik olarak kullandıklarını hatırlatarak konuşurken فورمن کي بيزارين بيزارين جي بيزارين فورم لٽي.
Cumhurbaşkanı Hamid Karzai, 2013’te Washingon’a bir ziyaret düzenlemişti. ABD’li önde gelen sekiz dokuz kişilik stratejistler grubuyla bir toplantıdaydı. Bunların bazıları emekli bazıları muvazzaf idiler. Aralarında meşhur strategist Zbigniew Brzezinski de vardı. Afganistan Cumhurbaşkanı bir ara Amerikalı muhataplarına “ABD’nin Soğuk Savaş döneminde Sovyetlerin Afganistan işgaline karşı tüm aşırı grupları desteklediği doğru mudur؟ diye sordu. Brzezinski “evet, doğrudur” diyerek cevap vermişti. Onun bu net tavrına şaşıran Karzai tekrar sormuştu: “Ama nasıl böyle bir hataya düştünüz؟ Pahalıya malolmadı mı bu strateji؟ Brzezinski'nin cevabı gene net ve sarihti: "Sovyetlerin çökertilmesi daha mühimdi." ڊاڪٽر ڪرزئي، ABD’nin Afganistan siyasetinin böyle yıkıcı olduğunu söyledikten sonra yeni politikasının da yıkıcı olmaya devam ettiğine dikkat çekti ve Forum konuşamladınını.
ڪيفر طلحه شيڪر
