යුක්තිය අදියර තුනකින් ඉටු වේ:
පළමු අදියර අල්ලාහු තආලාට කීකරු ඇදහිලිවන්තයෙකු වීමට වෙන් කළ යුතුය. අල්ලාහු තආලාගේ ආශිර්වාදය සහ අනුග්රහය සියලු සත්වයන් වෙත නිරන්තරයෙන්ම පැමිණේ. මෙම ආශීර්වාද අතරින් වටිනාම දෙය නම් සදාකාලික ආශීර්වාද ලබා ගන්නේ කෙසේද යන්න තම මිනිස් සත්වයින්ට පෙන්වා දීමයි. ඔහු ඔවුන් සියල්ලන්ම ඉතා අලංකාර වේශයෙන් හා රූපවලින් මවා ඔවුන්ට සදාකාලික හා අසංඛ්යාත ආශීර්වාද සහ යහපත්කම් ලබා දුන්නේය, ඒ කිසිවකට හිමිකම් පෑමට නොහැකි විය. නමස්කාර මාර්ගයෙන් මේ සියලු ආශිර්වාදයන් සඳහා එවැනි දානපතියෙකුට සහ මැවුම්කරුවෙකුට කෘතඥතාව නියත වශයෙන්ම සියලු සත්වයින්ට පැවරේ. මේ සම්බන්ධයෙන් යුක්තිය යනු තම අයිතිකරුගේ අයිතිවාසිකම් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. එබැවින් සෑම සත්වයෙක්ම මැවුම්කරුගෙන් ලැබෙන සියලු යහපත්කම් සඳහා ඔහුට නමස්කාර කිරීම අත්යවශ්ය සහ ණයකි.
යුක්තියේ දෙවන අදියර වන්නේ මිනිසුන්ගේ අයිතිවාසිකම් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. මෙය ඉටුකර ගැනීමට නම් රටේ නීතියට හා වගකිවයුත්තන්ට අවනත වීමත් උගතුන්ට ගරු කිරීමත් වෙළෙඳ නීති පිළිපැදීමත් දුන් පොරොන්දු ඉටු කිරීමත් විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයකු වීමත් අවශ්ය වේ.
යුක්තියේ තුන්වන අදියර වන්නේ ජීවත් වූ සහ අභාවප්රාප්ත වූ සහ අපට ක්රියාත්මක කිරීමට කැමැත්තක් ඉතිරි කර ඇති අයගේ අයිතිවාසිකම් නිරීක්ෂණය කිරීම හෝ රැකබලා ගැනීමට භාර සහ පදනම්. ඔවුන් කැමති ඕනෑම දෙයක් කිරීමෙන් සහ එම විශ්වාසයන් සහ පදනම් රැකගැනීමෙන් මෙය ඉටු වනු ඇත.
යමෙකුට වෙනත් කෙනෙකුගෙන් ප්රසාදයක් ලැබෙන විට, පළමු තැනැත්තාට භෞතික සම්පත් තිබේ නම්, ඔහු සමාන අනුග්රහයකින් ප්රතිචාර දැක්විය යුතුය. ඔහුට ද්රව්යමය සම්පත් නොමැති නම්, ඔහු ඔහුට ආශීර්වාදයක් ප්රකාශ කිරීමෙන් (එනම් ඔහු වෙනුවෙන් දුආ කිරීමෙන්) ඔහුට ස්තූති කළ යුතුය. යමෙක් තමාට සම්පත් තිබියදීත් කරුණාවට ප්රතිචාර නොදක්වන්නේ නම්, ඔහුට සෑම කෙනෙකුම නරක ලෙස සලකනු ඇත, මන්ද දෙන ලද කරුණාවට සමාන අනුග්රහයකට ප්රතිචාර දැක්වීම මිනිසෙකුගේ යුතුකමකි. තත්ත්වය එසේ වුවද, නොසිටීමකින් අපව නිර්මාණය කර, අපට හොඳම හැඩතල සහ අවශ්ය අවයව හා බලතල ලබා දී එකිනෙකා සමඟ සුසංයෝගීව ක්රියා කිරීමට සලස්වා, එමගින් අපට සෞඛ්ය සහ සෞඛ්යය ලබා දුන් අල්ලාහු තආලාගේ අනුග්රහයට ප්රතිචාර නොදක්වයි. අපට බුද්ධිය සහ ප්රඥාව ලබා දුන් අතර, අපගේ අවශ්යතා වන සහකරු, දරුවන්, නිවාස, ඇඳුම් පැළඳුම්, පෝෂණය සහ සියලු වර්ගවල ආහාර වැනි අපගේ අවශ්යතා අඛණ්ඩව නිර්මාණය කරන්නේ කවුරුන්ද, එය විශාල වරදක් හා අඩුපාඩුවක් වනු ඇත. ඔහුට අසීමිත බලයක් ඇත. උන්වහන්සේට කිසිවක් අවශ්ය නොවන බැවින් අපෙන් කිසිවක් ඉල්ලා නොසිට මේ සියලු ආශීර්වාද නිර්මාණය කරයි. සර්වබලධාරි අල්ලාහ් තආලාට කෘතඥතාව පුද නොකිරීම සහ මැවුම්කරු වශයෙන් ඔහුගේ අයිතිවාසිකම් නොසලකා හැරීම කෙතරම් මුග්ධ ආකල්පයක්ද, කෙතරම් දරුණු අපරාධයක්ද සහ කෙතරම් අමූලික අසාධාරණයක්ද! ඊටත් වඩා නරකම දෙය නම්, ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිකුල් සහගත ලෙස ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ අල්ලාහු තආලා එකම ප්රතිලාභියා බව ප්රකාශ කිරීම වැළැක්වීමේ මංමුලා සහගත උත්සාහයේ දී මේ සියලු අසීමිත ආශිර්වාද සඳහා වෙනත් මූලාශ්රයක් සඳහා අපැහැදිලි හා නින්දිත ලෙස හුවා දැක්වීමයි. පුද්ගලයෙකුගේ සියලු අවශ්යතා පිරිනමනු ලබන අතර ඔහුට නිතිපතා ගෙවනු ලැබේ යැයි සිතමින්, ඔහුගේ මාසික මුදල් සහ පෝෂණ අවශ්යතා යම් දානපතියෙකු විසින්, එම පුද්ගලයා සෑම අවස්ථාවකදීම සහ සෑම ආකාරයකම සමාගමකදීම තම දානපතියාට ප්රශංසා කරන්නේ කෙසේදැයි සිතා බලන්න. ඔහුගේ අනුකම්පාව ලබා ගැනීමට සහ ඔහුගේ හදවත දිනා ගැනීමට ඔහු උපරිමය කරන්නේ නැද්ද? කරදර සහ කරදරවලින් ඔහුව ආරක්ෂා කිරීමට ඔහු උත්සාහ කරන්නේ නැද්ද? ඔහුට සේවය කිරීම සඳහා ඔහු අනතුරුවලට නිරාවරණය නොවන්නේද? මේ ස්වභාවික ආවේගයන් වෙනුවට තම දානපතියා තරයේ නොසලකා හරින්නේ නම් අන් අය ඔහුට දොස් නොකියන්නේද? ඇත්ත වශයෙන්ම, මානුෂීය යුතුකමක් පැහැර හැරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුට බැණුම් අහන්නේ නැද්ද? මනුෂ්ය පරිත්යාගශීලියෙකු කෙරෙහි ඇති මේ සියලු ස්වාභාවික වගකීම් සමඟින්, සියලු ආකාරයේ ආශීර්වාදවල සහ යහපතෙහි සැබෑ හිමිකරු සහ සියල්ලේ මැවුම්කරු සහ යවන්නා වන අල්ලාහු තආලාට ස්තූති කිරීම අවශ්ය නොවන්නේ ඇයි? ඔහු කැමති සහ අණ කරන දේවල්? අල්ලාහු තආලා නියත වශයෙන්ම ස්තුති කිරීමට, කීකරු වීමට සහ නමස්කාර කිරීමට හිමිකම් ඇති සියල්ලන්ට වඩා ඉහළින් සිටී. මක්නිසාද යත්, අන් අයගේ අනුග්රහය, ඔහුගේ ආශිර්වාදය හා සසඳන විට, සාගරවලට වඩා ජල බිඳු පවා නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, අන් අයගෙන් ලැබෙන බව පෙනෙන අනුග්රහය ඔහුගේ යැවීම් වේ.
අල්ලාහු තආලාගේ අනුග්රහය සඳහා මිනිසුන් ස්තූති කළ යුත්තේ කෙසේද යන ප්රශ්නයට විවිධ විද්වතුන් විසින් විවිධ ආකාරවලින් පිළිතුරු සපයයි.
සමහරුන්ට අනුව, උන්වහන්සේට ස්තුති කිරීමේ වැදගත්ම මාර්ගය වන්නේ උන්වහන්සේගේ පැවැත්ම ගැන සිතීම සහ මෙනෙහි කිරීමයි.
අනෙක් අයට අනුව, මිනිසුන්ට ආශීර්වාද ලැබෙන්නේ ඔහුගෙන් බව වටහා ගැනීමෙන් සහ ඔහුගේ කතාවෙන් මෙම කාරණය පිළිගැනීමෙන් ඔහුට ස්තූති කළ හැකිය.
තවත් සමහරුන්ට අනුව, උන් වහන්සේට ස්තුති කිරීම කළ හැක්කේ උන් වහන්සේගේ ආඥා පිළිපැදීමෙන් සහ තහනම් ක්රියාවන්ගෙන් වැළකී සිටීමෙනි.
ඇතැමෙකුට අනුව මිනිසා ප්රථමයෙන් පිරිසිදු විය යුතු අතර එමගින් අල්ලාහු තආලාට සමීප විය යුතුය.
අනෙක් අයට අනුව, මිනිසා නිවැරදි ජීවන මාර්ගය සොයා ගැනීමට අවශ්ය අන් අයට මග පෙන්වීම (ඉර්ෂාද්) ලබා දීමට උත්සාහ කළ යුතුය. ඔහු අන් අයට උපකාර කිරීමට උත්සාහ කළ යුතුය, එවිට ඔවුන් නිවැරදි (සාලිහ්) මිනිසුන් බවට පත්වේ.
සමහරුන්ට අනුව, උන් වහන්සේට ස්තුති කිරීමට විශේෂ ක්රමයක් නොමැත. සෑම කෙනෙකුටම ඔහුට ස්තුති කිරීමට විවිධ ක්රම අනුගමනය කළ හැකිය.
පසුකාලීන විද්වතුන්ට අනුව, අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි මිනිසාගේ යුතුකම කාණ්ඩ තුනකට සාරාංශ කළ හැකිය: පළමුවැන්න නම් ඔහු තම ශරීරය භාවිතා කරමින් කරන නමස්කාරය, එනම් “සලාත්” සහ උපවාසය; දෙවැන්න නම්, ඔහු තම ආත්මය තුළින් ඉටු කරන යුතුකමයි, එනම් නිවැරදි විශ්වාසයක් තිබීම [අහ්ල්-සුන්නාත් විද්වතුන් විසින් උගන්වනු ලබන බෙහෙත් වට්ටෝරුවට එකඟ වන විශ්වාසයක් තිබීම]; තුන්වැන්න නම් මනුෂ්යයන් අතර යුක්තිය ඉටු කරමින් අල්ලාහු තආලා වෙත සමීප වීමට දරන උත්සාහයයි. මෙය සාක්ෂාත් කර ගත හැක්කේ විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයෙකු වීමෙන් සහ අන් අයට උපදෙස් දීමෙන් සහ අන් අයට ඉස්ලාමය ඉගැන්වීමෙනි.
අපට නමස්කාර ක්රියාවන් කණ්ඩායම් තුනකට සාරාංශ කළ හැකිය: නිවැරදි විශ්වාසය, නිවැරදි කථාව සහ නිවැරදි හැසිරීම. අවසාන කාණ්ඩ දෙකෙහි පැහැදිලිව දක්වා නොමැති ආඥාවන් වේලාවන් සහ ස්ථාන අනුව වෙනස් කළ හැකිය. මෙම වෙනස සිදු කිරීමට හිමිකම් ඇති එකම බලධාරියා අල්ලාහු තආලා වන අතර ඔහු එය තම නබිවරුන් හරහා කර ඇත. මනුෂ්යයන්ට තමන්ගේ අවබෝධය අනුව තමන් විසින්ම නමස්කාර ක්රියාවන් වෙනස් කළ නොහැක. නබිවරුන්ගේ උරුමක්කාරයන් වන නබිවරුන් සහ අහ්ල්-සුන්නාත් විද්වතුන් නැමදුම් වර්ග සහ ඒවා ඉටු කළ යුතු ආකාරය විස්තරාත්මකව සන්නිවේදනය කළහ. හැමෝම මේවා හරියට ඉගෙන ගෙන පුරුදු කරන්න.
කෙටියෙන් කිවහොත් අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි මුස්ලිම්වරයෙකුගේ යුතුකම වන්නේ නිවැරදි විශ්වාසය තබා ගැනීම, විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයෙකු වීම සහ යහපත් ක්රියාවන් සිදු කිරීම ('අමල්-ඉ සාලිහා) බව පැවසීමෙන් ඉහත සඳහන් සියලු කරුණු සාරාංශ කරනු ඇත.
ඉස්ලාමීය විද්වතුන් සහ තසාව්වුෆ්හි ශ්රේෂ්ඨ මාර්ගෝපදේශකයින් ප්රකාශ කළේ මිනිසාට වඩාත්ම අවශ්ය දෙය තිබීම බවයි. ඉමාන් (විශ්වාසය), යහපත් ක්රියා සිදු කරන්න ('අමල්) ඒවා අවංකව කරන්න (ඉක්ලාස්). මෙලොව සහ පරලොව සැපත උදාකර ගත හැක්කේ මේ කුළුණු තුන පිහිටුවා ගැනීමෙන් පමණි. “අමල්” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අධ්යාත්මික හදවත, දිව හෝ ශරීරය හරහා සිදු කළ හැකි ක්රියාවන් ය. අධ්යාත්මික හදවත තුළින් ඉටු කළ යුතු ක්රියා ආචාර ධර්ම හෝ සදාචාරයයි. අවංකභාවය (ikhlâs) යනු අල්ලාහු තආලා වෙනුවෙන් සහ ඔහුගේ ආදරය සහ අනුමැතිය ලබා ගැනීමේ අරමුණින් සියලු යහපත් ක්රියා සහ නමස්කාරය කිරීමයි.
Mawlâna Calâladdin-i Rumî ඔහුගේ Matnawi පවසයි:
බොහෝ ආශිර්වාද එවන අල්ලාහු තආලාට ස්තුති වේවා.
පළමුව, ඔහු මට පැවැත්මේ ආශීර්වාදය ලබා දුන්නේය!
ඔහුගේ ආශීර්වාද ගණනය කිරීමට මිනිස් බලය අඩු වනු ඇත,
බලය සහ සියලු වර්ගවල උත්තරීතරත්වය අයිතිවාසිකම් මගින් ඔහුට අයත් වේ.
[1] යොමු: මෙම ඡේද උපුටා ගත්තේ “ඉස්ලාම් ආචාර ධර්ම” පොතේ 234 පිටුවෙන් වන අතර එය පොතේ පරිවර්තනයයි. Akhlâq-i-Alâî 979 හිජ්රි, 1572 ක්රිස්තු වර්ෂ XNUMX දී එඩිර්න්/තුර්කියේදී අභාවප්රාප්ත වූ අලි බින් අම්රුල්ලාහ් 'රහිමහුල්ලාහු තආලා' විසින් තුර්කි භාෂාවෙන් ලියා ඇත. ඔබට සම්පූර්ණ පොත සහ අනෙකුත් වටිනා පොත් වෙබ් අඩවියෙන් සොයාගත හැකිය www.hakikatkitabevi.com.tr සහ Adobe Acrobat Reader සඳහා PDF ආකෘතියෙන්, iPhone-iPad-Mac උපාංග සඳහා EPUB ආකෘතියෙන් සහ Amazon Kindle උපාංගය සඳහා MOBI ආකෘතියෙන් බාගන්න.
