6 ජූලි 2012 වන දින පැරිසියේ පැවති සිරියාවේ මිතුරන්ගේ රැස්වීමේදී එක්සත් ජනපද රාජ්ය ලේකම් හිලරි ක්ලින්ටන් ඉල්ලා සිටියේ රුසියාවට සහ චීනයට අසාද්ට සහය දීම සඳහා මිලක් ගෙවන ලෙස සහභාගී වන රටවලට ය. මෙම කලකිරීමේ කොටසක් ජාත්යන්තර සම්මතයන් පිලිබඳ සංකල්පය වටා මැදපෙරදිග සන්ධානයක් ගොඩනැගීමට සහ සිරියාවට එරෙහිව UNSC බලමුලු ගැන්වීමට වොෂින්ටනයට ඇති නොහැකියාව බව පැහැදිලිය. මෙම ගැටුමේ ක්ෂනික කලාපීය හා ගෝලීය ඇඟවුම් නොතකා, සිරියානු ප්රශ්නය රුසියාව, චීනය සහ ඉරානය වැනි නේටෝ නොවන රාජ්යයන්ගේ වාසියට දිගුකාලීනව ජාත්යන්තර සබඳතාවල ගැඹුරු මාරුවක් ද සංඥා කරන බව තර්ක කෙරේ. කැමැත්තේ පෙර සභාග මෙන් නොව, ශක්තිමත් සහ මෙතෙක් නොසැලෙන රුසියානු සහ චීන විරෝධතා හේතුවෙන් එක්සත් ජනපදය දැන් අබලන් වී ඇත. මෙම වර්ධනය යෝජනා කරන්නේ එක්සත් ජනපදයේ ජාත්යන්තර පාලනයේ ආකෘතියට වඩා විවෘතව අභියෝග කිරීමට පටන් ගෙන ඇති විකල්ප පිළිවෙලක් මතුවීමයි.
මෙම වර්ධනයේ දිගුකාලීන ඇඟවුම් මගින් ඉතිහාසයේ නැවත පැමිණීමක් යෝජනා කරයි, සමහර අනාගතවාදී විද්වතුන් බටහිර හා බටහිර චින්තන ක්රම මගින් ලෝකයේ ආධිපත්යය ප්රකාශ කළ 90 දශකයේ ජයග්රාහී 70 ගණන්වල පිසූ සුප්රසිද්ධ සූත්රය ප්රතික්ෂේප කරයි. එය බොරු අනාවැකියක් බව ඔප්පු විය. අනෙක් ඒවා අතර, සැලකිය යුතු ව්යතිරේක කිහිපයක් පසුගිය දශකය තුළ නීතිය ඔප්පු කිරීමට ඉක්මනින් පටන් ගත්තේය: පළමුව සහ ප්රධාන වශයෙන්, ආර්ථික විද්යාවේ සිට ප්රාදේශීය පාලනය දක්වා වූ ක්ෂේත්ර ඇතුළත් මූලික ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක වුවද, චීනය රට විවෘත කරන විට තොග ආකාරයෙන් බටහිර සම්මතයන් පිළිගත්තේ නැත. XNUMX දශකයේ අගභාගයේදී ඩෙන් ෂියාඕපිංගේ නායකත්වය යටතේ ලෝකයට. ඒ වෙනුවට, එය රටට වාසිදායක යැයි සිතන දේ තෝරා බේරා අනුමත කර අනුගත විය.
දෙවනුව, රටවල් ගණනාවක මහජන සහයෝගය ඇතිව ජාතිකවාදී/වාමාංශික ව්යාපාරවල නැගීම ලතින් ඇමරිකාව දුටුවේය. මේ සඳහා වොෂින්ටනයේ ප්රතිචාරය ප්රමාණවත් නොවීය (එකල මැද පෙරදිග කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ නිසා) පෙර දශකවල විෂම චක්රය පුනරාවර්තනය නොවූ අතර එක්සත් ජනපදය ජනප්රියවාදී ආන්ඩු වලට වල කැපීමට සහ මෙම ජාතීන් තුළ මිත්රශීලී ප්රබලයින් හෝ ජුන්ටාව නැවත ස්ථාපිත කිරීමට අසමත් විය. රුසියාව, මේ අතරතුර, පුටින්ගේ නායකත්වය යටතේ බිඳවැටීම, දේශපාලන කැලඹීම් සහ ආර්ථික අවපාතයෙන් මිදීමට මග සොයා ගත්තේය. ඉහළ තෙල් මිල සහ උපායමාර්ගික ජාතික වත්කම් අත්පත් කර ගැනීමේ අර්ධ උපකාරයෙන්, පුටින්ගේ එක්සත් රුසියාව කාර්මික හා මිලිටරි නවීකරණ වැඩසටහනක් ආරම්භ කිරීමට සමත් විය. එපමනක් නොව, චීනයේ සහ රුසියාවේ නැගීම සමග, SCO සහ BRICS වැනි ජාත්යන්තර ආයතන ශක්තිය ලබා ගත් අතර ජාත්යන්තර තලයේ වැඩි ප්රකාශයක් භුක්ති විඳීමට පටන් ගත්හ.
අවසාන වශයෙන් නොව අවම වශයෙන් සිරියානු ප්රශ්නය දිගු කලක් මිය ගොස් ඇතැයි විශ්වාස කරන මතවාදය නැවත ගෙන ඒමේ හැකියාව ඇත. මෙම ප්රශ්නය පිලිබඳ දේශපාලන ධ්රැවීකරණය, සෝවියට් සංගමය සහ එක්සත් ජනපදය මිලිටරි ගැටුමක අද්දරට ගෙන ආ 1970 ගනන්වල මුල් කාලය සිහිගන්වයි. කඳවුරු දෙක අතර උණුසුම් යුද්ධයක් මේ මොහොතේ ඇති විය නොහැක්කක් වුවද, මැද පෙරදිග සීතල යුද්ධයේ වසරවලට සමාන මතවාදී ධ්රැවීකරණයක් සහ ගැටුමක් කෙනෙකුට හඳුනාගත හැකිය. බලය සඳහා ගෝලීය අරගලයේ කේන්ද්රය වෙත දෘෂ්ටිවාදය නැවත පැමිණීම පිළිබඳ නිබන්ධනය සඳහා පදනම වන්නේ එහෙයිනි.
යෙල්ට්සින්ගේ දුර්වල නායකත්වය යටතේ කුමන දිශාවට යා යුතුද යන්න ගැන රුසියාව තවමත් තීරණය කර නොමැති අතර චීනය හුදෙක් දේශපාලන බලයක් නොමැති ලෝක කර්මාන්ත ශාලාවක් ලෙස සේවය කරන විට, ෆුකුයාමා, නයි සහ කියෝහාන් වැනි බටහිර විද්වතුන් ප්රකාශ කළේ කිසිවෙකු එසේ නොකරන බව නැත) පවතින ලෝක පිළිවෙලට තවදුරටත් අභියෝග කරන්න. නිදසුනක් වශයෙන්, ෆුකුයාමා තර්ක කළේ ලිබරල් ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ වෙළඳපල ධනවාදය මිනිසාගේ සමාජ හා දේශපාලන පරිණාමයේ අවසාන ලක්ෂ්යය වන අතර ඉන් එහාට යාමක් හෝ ආපසු යාමක් නොමැති බවයි. ඒ ආකාරයෙන්ම, කියෝහාන් කියා සිටියේ අද පවතින ලෝකය තනි මිලිටරි හා ආර්ථික ආධිපත්යයක් යටතේ වඩා හොඳ වන අතර එයට අවශ්ය පොදු භාණ්ඩ ලබා දෙන අතර එමඟින් ස්ථාවරත්වය සහතික විය.
දැනට දිග හැරෙමින් පවතින සිදුවීම් 1967 ජූනි මාසයේ සය දින යුද්ධයෙන් ආරම්භ වී 1973 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී එහි උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා වූ සිදුවීම්වලට වඩා අඩු වැඩි වශයෙන් සමාන වේ. වසර 50 කට පමණ පෙර සිදු වූවාක් මෙන්, අද අපට යුරේසියානුවකු මුහුණ දෙන බටහිර ආධිපත්ය සහිත සන්ධානයක් ඇත. රුසියාව සහ චීනය විසින් නායකත්වය දෙන කණ්ඩායම. කෙසේ වෙතත්, 70 දශකයට වඩා වෙනස්, අද සටන පලස්තීනයට වඩා සිරියාව සම්බන්ධයෙන්. එහෙත්, යථාර්ථවාදී දෘෂ්ටිකෝණයකින් ඇත්ත වශයෙන්ම වැදගත් වන්නේ විශාල පින්තූරයයි; බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළ මතවාදයන්ගේ ගැටුම හොඳින් අවසන් විය.
ඉතිහාසය නැවත පැමිණීම දශක දෙකක පාලනයකින් තොර ආධිපත්යයට ශක්ය විකල්පයක් බව ඔප්පු විය හැකි බව එයින් කියවේ. බටහිර ජාත්යන්තර පාලන ක්රමයේ ප්රතිවිරෝධතා මත ආධිපත්යය දැරීම සැමට යහපත් බව ප්රකාශ කළ න්යායන් අසත්ය කර අපකීර්තියට පත් කර ඇත. ජාත්යන්තර ක්රමය ආධිපත්යවාදී වූ විට, අවුල්සහගත තත්ත්වයෙන් පිළිවෙලක් පැනනගින අතර අවුල් පිළිවෙළට ආවේනික බව පෙනේ. මේ අනුව, ආධිපත්යවාදී පාලනයක් යටතේ පිළිවෙලක් පවත්වා ගත නොහැකි බැවින්, මතවාදයන්ගේ ගැටුමක් සහ මාක්ස්වාදී අර්ථයෙන් අපෝහකය නැවත ස්ථාපිත කිරීම අවශ්ය වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, සිරියානු ප්රශ්නය මෙම ගැටුමේ දෘෂ්ටිවාදී හා භූගෝලීය සීමාවන් ඉතා පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කර ඇත.
*Serafettin Yilmaz යනු තායිවානයේ ජාතික Chengchi විශ්ව විද්යාලයේ ආසියා පැසිෆික් අධ්යයන (IDAS) පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිධාරියෙකි.
(තුර්කි සතිපතා)
