Na taʻua e le faatonu o le GCHQ Iain Lobban, o loʻo i ai "lesona tumau" e maua mai le galuega a Alan Turing.
I se lauga fa'alaua'itele e le masani ai, na ta'ua ai e le ta'ita'i o le ofisa fa'amatalaga e tele "tulaga tutusa i le va o le auala tatou te galulue ai i le taimi nei ma le auala na tatou galulue ai i lena taimi".
Fa'avae i Bletchley Park, o le mathematician o se vaega o le 'au na ta'e le Nazi Enigma code - o se vaega taua o taumafaiga taua.
Ua lauiloa nei o ia o se paionia komepiuta.
Ae ui i lea, i le taimi o le maliu - lea na faʻamauina i se suʻesuʻega o le pule i lona ola - na toetoe a le iloa e tagata lautele. Sa natia lana galuega i Bletchley seia oo i le 1974.
'Manaia tele'
Fai mai Mr Lobban, o Turing sa i ai sona sao taua i le "suiga le mafai ona suia" lea na iu ai ina taitai atu i le atinaʻeina o le "faʻalapotopotoga faʻapitoa faʻatekonolosi atamai o GCHQ i aso nei".
O le faamatalaina o Turing o se tasi o “mafaufau sili o le seneturi lona luasefulu” na ia fai mai ai o le aufaigaluega i le faalapotopotoga na latou talosagaina na te faia “se mea lautele” o le talatuu a Turing e avea o se vaega o le faamanatuina o le selau tausaga o le fanau mai o le codebreaker.
Ae ui i lea, fai mai Mr Lobban na te le manaʻo i se tasi e manatu GCHQ o loʻo "taumafai e fai mai o Turing e matou ae leai se isi".
O le galuega faʻatulafonoina i Bletchley na faʻailogaina ai se suiga - na finau Mr Lobban - i se mafaufau e "amata ona vaʻaia tekinolosi o se mea e mafai ona faʻafeagai ma tekinolosi".
Na ia fai mai o le maliliega i lana aufaigaluega o le aso nei o le a faigaluega Turing i le "Cyber".
"Ona, o le luʻitau o le faʻamautuina o tulafono faʻatasi ma faʻailoga" o lana tala lea. “I aso nei, o le puipuia o le initaneti… e manaʻomia ai le galulue faatasi o tagata tomai faapitoa e eseese i le tagata lava ia ma le atamai e pei ona tatou vaʻaia i Bletchley Park.”
Na viia foi e Mr Lobban le ausiaina o tekinolosi a paaga a Turing – e aofia ai Tommy Flowers, o se inisinia falemeli na mamanuina ma fausia le Colossus codebreaking digital computer.

Fai mai Mr Lobban o tekinolosi "o loʻo taoto i le fatu o la matou misiona".
"O inisinia ma tekinolosi o se vaega taua o lo tatou manuia."
Ae, na ia faʻaopoopo mai, o lona uiga e manaʻomia le atinaʻeina o tomai autu.
“E tatau ona tatou fa’aosofia tamaiti a’oga e su’esu’e le matematika ma le saienisi – e tatau ona tatou su’e Turings a taeao,” o lana tala lea.
Matala mafaufau
Na saunoa Mr Lobban i le isi itu lauiloa o le olaga o Turing – o lona fa’afeusuaiga.
“O le mea moni e faapea o Turing o se gay e le maasiasi na lauiloa i ana uo i Bletchley Park: e le o se faafitauli,” o lana tala lea.
"Ou te le manaʻo e faʻafoliga o le GCHQ o se faʻalapotopotoga e luasefulu tasi le seneturi lona taua i le luasefulu seneturi, ae sa i ai i le pito sili ona faapalepale o alaleo faaleaganuu."
Mulimuli ane i lona olaga na molia ai Turing i se faiga mataga ina ua uma se faigauo ma se isi alii. Na mulimuli ane faamalosia o ia e fai tui o hormones fafine i se taumafaiga e faʻavaivaia ai lana tuʻinanau.
Ina ua mae'a ona pu'eina o ia e le'i toe tu'uina atu se avanoa e fa'atino ai galuega mo le GCHQ.
Fai mai Mr Lobban "e tatau ona tatou manatua o le tau o le le faapalepale ia Alan Turing o lona leiloa i le atunuu".
Na ia faʻaopopoina o aso nei o loʻo tumau pea le taua o le faʻafaigaluegaina e le lala sooupu tagata sili ona lelei ma "le faʻatagaina manatu ma faʻataʻitaʻiga e taofia ai le faʻafouina ma le faʻamalosi".
"Ou te manaʻo e faʻaoga ma faʻaogaina a latou taleni: i le taui, ou te manatu e fetaui ma ou te le tau taʻuina atu ia i latou le auala e ola ai o latou olaga," o lana tala lea.


