Ua faitioina faalauaitele e le Palemia o Turki Recep Tayyip Erdoğan le umi o le taofia o taitai o vaegaau, ma fai mai e ono i ai se aafiaga leaga i le tau faasaga i faiga faatupu faalavelave.
“E to’a 400 i le taimi nei o lo’o ua litaea mai i le ofisa po’o le au ofisa e le’i galulue. O le toatele o i latou ua taofia … Afai e le mafai ona finauina le mau, [e tatau i le faamasinoga] ona tuuina atu se faaiuga. Afai e te manatu o le faitau selau o ofisa ma le [sa avea muamua] taitai o le aufaigaluega o ni sui o se faalapotopotoga [faasolitulafono] o le a faaumatia ai agaga o vaegaau. E mafai faapefea e nei tagata ona tetee atu i faiga faatupu faalavelave?” Fai mai Erdoğan, tali atu i fesili a le au tusitala i se faatalanoaga televise i luga o le ofisa tumaoti 24 talafou.
Na ia fa’asea ona o le umi o taofia, e to’alaiti lava leoleo na totoe i le fa’atonuga o le ta’ita’i i le taua faasaga i faiga faatupu faalavelave.
Na taʻua foi e Erdoğan e faʻafetai i le pusa fou o le toe fuataʻiga, lea na mafai ai foi ona puipuia faaletulafono i Kurdish, o tagata masalomia na mafatia i se maʻi tigaina e mafai ona faʻasaʻolotoina. “O lo’o iai pagota e tatau ona fafaga i latou i mea’ai a pepe,” o lana fa’aaliga lea, ma fa’amamafa ai tulaga le lelei o le taofia o nisi o Ta’ita’i Sili ua litaea.
O le mea fou na tupu na fa'aalia ai le le fiafia o ofisa sinia o le faamavaega a le Navy Adm Nusret Güner. E tusa ai ma le tala a lona faletua, o le faamavaega a Güner o se tali i suesuega faifaipea i le saisai ma le le tonu, sipai ma le taufaaleaga i totonu o le Turkish Navy. O isi lipoti ua faapea mai o Güner ma tagata o lona aiga na aafia i se kegi na aoina faamatalaga i luga o ni fitafita maualuluga mo faamoemoega taufaaleaga.
Feau i le faagasologa o le filemu Kurdish
I le taimi o le faatalanoaga televise e lua itula le umi, na paʻi ai foi Erdoğan i le faagasologa o le filemu o loʻo faia nei i le va o le malo o Turki ma le taʻitaʻi o le Kurdistan Workers' Party (PKK) o Abdullah Öcalan.
“O lo’o matou galulue nei i se faiga mo se fofo. Ua matou sauni e faʻaoga soʻo se meafaigaluega i o matou lima, ”o lana tala lea, tali atu i faitioga e faapea o le faagasologa o le filemu e leʻi leva ona taofia. “Ou te fai atu pea, [a tuu le PKK] i lalo ona lima, o lona uiga o le mutaaga lea o galuega [militeli].”
Na fa'atupula'ia le fa'amoemoe mo le fo'ia o le fete'ena'iga toeitiiti atoa le fa sefulu tausaga talu ona tatala talanoaga ma Öcalan. I le maeʻa ai o le faʻamalosia o feutagaiga, o le fasioti tagata i Paris o fafine Kurdish e toʻatolu, o se tasi oi latou o le faʻavaeina o le PKK, na foliga mai e leai se aafiaga leaga i le faagasologa.
Fai mai Erdoğan, e le tatau i tagatanuu Kurdish ona lagona e pei o latou o le taulaiga o galuega a le militeri, ma fai mai o le autu o tagata faatupu faalavelave, ae le o tagata Kurds. “O loo matou pomu tagata faatupu faalavelave ona latou te tulimataʻia a matou leoleo. Matou te mananaʻo ia tanu uma lima,” o lana tala lea.
Na saunoa foi le palemia i le suiga faateia o le Kapeneta i le aso 24 o Ianuari. I le maitauina o nisi o faife'au na faʻasolosolo ona faʻagesegese ina ua maeʻa ona avea i latou ma tofi, fai mai Erdoğan o le a faʻalauiloa se faiga fou ma faifeʻau fou i matagaluega e fa.
O le tofiaina o Muammer Güler, o le sa avea muamua ma kovana o Istanbul ae o se tagatanuu o le itu i sautesasae o Mardin, e avea ma minisita fou i totonu, e suitulaga ia İdris Naim Şahin, o le sa matua faitioina i le taimi o lana nofoaiga ona o ana faamatalaga faaleatunuu, ua faauigaina faapea o se suiga ua fuafuaina e unaia ai le faagasologa o le filemu.
Ina ua maeʻa ona avea ma kovana Istanbul, na taʻua ai Güler o le failautusi o le saogalemu lautele, o se ofisa na faavaeina o se vaega o le fuafuaga a le malo Kurdish i le 2010, ma e fesoʻotaʻi ma le Matagaluega o le Initaneti.
'Valaaulia i matou i le Shanghai Five, matou te galo le EU'
E tusa ai ma le faʻagesegese o le faʻagasologa o le ulufale atu o le Iuni a Europa a Turkey, na faʻamautinoa ai e Erdoğan e le o le amanaiaina e le Justice and Development Party (AKP) felafolafoaiga, ma faaopoopo atu ai o le Minisita o le EU Egemen Bağış o loʻo faia ni faʻamatalaga e uiga i le mataupu i fonotaga uma a le Kapeneta.
Ae ui i lea, na tausua foi Erdoğan e faapea o le Peresetene Rusia o Vladimir Putin na ula ia te ia i le fesili atu, "O le a le pisinisi a Turkey i le EU?"
"Na ou tali atu ia te ia, fai mai, 'Talia i matou i le Shanghai Five, ma o le a galo ia i matou le EU,'" o le tala lea a Erdoğan.


