O parakalafa nei o loʻo sii mai i le tusi "The Belief and Islam" , faʻaliliuga faʻamatalaga o le "Itiqad Nama", tusia e Mawlana Khalid-i Baghdadi ma lomia i le Igilisi e Hakikat Kitabevi, Istanbul. O Mawlana Khalid-i Baghdadi o le walî sili, o le oa o faamanuiaga a Allâhu ta'lâlâ, o le tagata silisili i itu uma, o le matai o le malamalama e le mafai ona maua, o le malamalama o le sa'o, upumoni ma tapuaiga.
"O le Talitonuga ma le Isalama" o loʻo faʻamatalaina puupuu le Fundamentals of Islam. Na amata e Mawlana Khalid-i Baghdadi lenei tusi taua ma se Hadith, o le saunoaga faamanuiaina a lo tatou Perofeta (sall-Allâhu ta'âlâ 'alaihi wa sallam). O lenei Hadith ua lauiloa o le Hadith-i Jibril, na siitia mai e Hadrat 'Umar ibn al-Khattâb (radî-Allâhu taʻâlâ 'anh), o ia o se taʻitaʻi totoa o Mosalemi, o se tasi o Soa maualuga o le Perofeta.
Fai mai o ia:
“O se aso na i ai ni nai o matou, le au Soa, i le afioaga ma le auaunaga a Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ'alaihi wa sallam).” O lena aso, o lena itula sa matua faamanuiaina, o se aso taua tele lea e tau le mafai ai e se tasi ona toe maua le avanoa e toe ola ai. I lena aso, sa oo ia te ia le mamalu i le faatasi ai ma le Perofeta, latalata ia te ia, ma vaai i ona foliga aulelei, lea sa avea ma meaai mo agaga ma fiafiaga ma faamafanafanaga i agaga. Ina ia faamamafaina le taua, le mamalu o lena aso, na ia fai mai ai, “O se aso faapena…” Mata e i ai se isi taimi e mamalu ma taua e pei o le taimi na paʻu atu ai i lona tofi e vaai ia Iabrâʻîl (Jibrîl, Agelu Sili. Kaperielu, 'alaihi 's-salâm) i foliga o se tagata soifua, e faalogo i lona siufofoga ma faalogo i le malamalama e manaomia e tagata i le matagofie ma le manino e mafai e ala i le fofoga faamanuiaina o Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ'alaihi wa. salam)?
“I lena itula, na sau ai se tagata ia i matou e pei o le oso aʻe o le masina. O ona ofu sa matua papa'e ma lona lauulu e matua uliuli lava. E lei vaaia ia te ia faailoga o le malaga, e pei o le pefu po o le afu. E leai se tasi oi matou, o Soa o le Perofeta (sall-Allâhu'alaihi wa sallam), na iloaina o ia, o lona uiga, e le o ia o se tasi o tagata na matou vaai pe iloa muamua. Sa nofo o ia i lalo i le afioaga o Rasûlullah (Sall-Allâhu ta'âlâ 'alaihi wa sallam). Sa ia tuu ona tulivae i tafatafa o tulivae faamanuiaina o le Perofeta.” O lenei tagata, i foliga o se tagata, o le agelu e igoa ia Jabrâʻîl. E ui ina foliga mai e le fetaui ma le amio (âdâb) lana auala e nofo ai, ae na faailoa mai ai ia i tatou se mea taua tele e faapea, i le aoaoina o le poto faalelotu, o loo i ai e leai se mea e pei o le matamuli, po o le faamaualuga po o le faasausili e avea ma matai. Na manao Hadrat Jabra'îl e faailoa atu i Soa o le Perofeta e tatau i tagata uma ona fesili i mea na te fia iloa e uiga i le Isalama saoloto mai faiaoga e aunoa ma le matamuli, aua e le tatau ona i ai le matamuli i le aoaoina o le lotu po o le matamuli i le totogiina, aoao atu po o le aoaoina o se aitalafu ia Allâhu. ta'alâ.
“Na tuu e lena tagata tamalii ona lima i tulivae faamanuiaina o Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ 'alaihi wa sallam). Na ia fesili atu ia Rasûlullah, 'O Rasûl-Alla! Ta'u mai po o le a le Islama ma pe faapefea foi ona avea ma Mosalemi.' ”
O le uiga moni o le 'Islama' o le 'tuu atu ma gauai.' Na faamalamalama mai e Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ 'alaihi wa sallam) o le upu 'islam' o le igoa lea o poutu autu e lima i totonu o Isalama, i le berief e faapea:
1.Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ alaihi wa sallam) fai mai o le muamua o le lima faavae o le Isalama o le “faia o le kalimat ash-shahâda”; o lona uiga, e tatau ona fai atu se tasi, “Ash'hadu an lâ ilâha illa'llâh wa ash'hadu anna Muhammadan 'abdûhu wa rasûluhû." I se isi faaupuga, o se tagata faautauta ua aulia le matua ma ua mafai ona tautala e tatau ona fai atu ma le leo, “I luga o le lalolagi po o le lagi, e leai se tasi ua na o Allâhu ta'âlâ e tatau ona tapuai i ai. O le tagata moni e tapua'i i ai e na'o Allâhu ta'âlâ. O ia o le Wâjib al-wujûd. E i ai ia te Ia ituaiga silisili ese. E leai se faaletonu ia te Ia. O lona suafa o Allah,” ma ia talitonu atoatoa i lenei mea ma lona loto atoa.
2. O le faavae lona lua a Islama o le “faia o le tatalo masani (namâz, salât) [faalima i le aso e tusa ai ma ona tulaga ma fata] pe a oo mai le taimi mo le tatalo.” taimi i aso uma pe a uma taimi taitasi e amata ai le salat ma ia iloa na te faatinoina i le taimi e tatau ai.
I le Qur'ân al-kerîm o le tatalo masani e ta'ua o le 'salât'. O le Sala o lona uiga o le tatalo a le tagata, o le istighfar a le agelu, ma le alofa mutimutivale ma le alofa mutimutivale o le Atua.
3. O le faavae lona tolu o le Isalama o le “tuuina atu o le zakat o meatotino a se tasi.” O le uiga moni o le zakât o le 'mama, ia viia, ma avea ma tagata lelei ma matagofie.'I Islama, o le zakât o lona uiga 'mo se tagata o loʻo i ai meatotino o le zakât e sili atu nai lo le mea e manaʻomia ma i se aofaiga patino e taʻua o le nisâb e vavae ese ai se aofaiga ana meatotino ma ia tuuina atu i tagata Musalimi o loo ta'ua i le Qur'ân al-kerîm e aunoa ma le ta'uleagaina oi latou.'
4. O le faavae lona fa a Islama o le “anapopogi i aso uma o le masina o Ramadân.” O le anapogi e ta'ua o le 'sawm.' Sawm o lona uiga o le puipuia o se mea mai se isi mea. I totonu o Islama,
Sawm o lona uiga o le puipuia o le tagata lava ia mai mea e tolu [i aso] o le masina o Ramadân, e pei ona poloaiina ai i latou e Allâhu ta'ala: 'ai, inu ma feusuaiga. O le masina o Ramadân e amata i le vaaia o le masina fou i le lagi. Atonu e le amata i le taimi na fuafuaina i kalena.
5. O le faavae lona lima o le Isalama o le “mo se tagata e mafai ona faia le hajj (malaga) faatasi i lona olaga.” Mo se tagata malosi e lava ana tupe e alu i ai ma toe foi mai le aai o Makka e ese mai i le meatotino e lava mo le tausiga o lona aiga, e alu ese o ia seia toe foi mai, e matua mamao lava le faia o le Tawâf faataamilo i Kapa ma e faia le waqfa i luga o le fanua laugatasi o Arafât, pe afai o le a saogalemu le ala ma maloloina le tino, tasi i lona olaga atoa.
“O le tagata, ina ua faalogo i nei tali mai ia Rasûlullah (sall-Allâhu ta'âlâ 'alaihi wa sallam), sa faapea atu, 'O Rasûl-Allah! Na e tau mai le mea moni.' ”Na fai mai Hadrat 'Umar (radiy-Allâhu 'anh) e uiga i Soa o le Perofeta, o i latou na i ai iina na ofo i amioga a lenei tagata na fai se fesili ma faamaonia ai e sa'o le tali. E fesili atu se tasi ma le faamoemoe e aʻoaʻo le mea e lē o iloa e se tasi, ae o le faapea atu, “Ua e taʻu mai le mea moni,” e taʻu mai ai ua uma ona iloa e se tasi.


