O Muhammad Ali, o se tagata faigaluega totogi i aso uma i le ogatotonu o le onosefulu ona tausaga i foliga mataga, e nofonofo i luga o le eleele i itula o le taeao i se nuu i Pakistan, i se taulaga e tuaoi ma Initia. Sa ia faaaluina le 30 tausaga faigata o lona olaga e galue ai i le tele o falegaosimea i Karachi, maileia e folafolaga pepelo o totogi maualuluga ma faamanuiaga tau le soifua manuia.
“O le faanaunautaiga e suia lo’u olaga, ua faalataina ai a’u e a’u falefaigaluega e pei o le faalimasefulu taimi i le faiga o faiga faatosina faapisinisi e ala i le tele o konekarate fale gaosi oloa tumaoti ma o latou sui o loo faafaigaluegaina tagata faigaluega,” o lana tala lea.
O atunuu tau atiaʻe ua pulea e tagata e ona fanua, tagata fai pisinisi, militeri poʻo se tuʻufaʻatasiga o mea uma e tolu. Faʻatasi, o lenei pule faʻapitoa, lagolagoina e se pulega agamalu ma se faʻatonuga faʻamasino, pulea ma tupe mama mai le tele o punaoa o loʻo ofoina atu e le lalolagi atiaʻe. O le to'atele o tagata e le'i a'oa'oina, e le'i a'oa'oina ma le tagolima, ae e fa'atumau i lona natura, ua pagatia filemu i lea tupulaga ma lea tupulaga. Faatasi ai ma le itiiti o le faamoemoe i la latou poloaiga, latou te maua ai se faʻafefe faʻafefe i totonu o latou siʻosiʻomaga masani. E leʻi suia lava o latou tulaga ma atonu o le a lē suia lava. Ua oo lava ina maileia i latou i le lotolotoi o vaega o tagata e le o ni setete o loo faia faiga faatosina faapisinisi lea e lei i ai se tulafono talafeagai e oo mai i le taimi nei.
O le Feagaiga a Malo Aufaatasi e faasaga i le Trans-National Organised Crime, lea na amata faamamaluina ia Setema 2003, e manaʻomia ai le manatu o vaega a le setete o le faʻavaeina o faiga piʻopiʻo e le o ni malo o se solitulafono. O le Feagaiga a Malo Aufaatasi e tetee atu i faiga piʻopiʻo, lea na amata faamamaluina i le aso 14 o Tesema, 2005, ua uunaʻia ai sui o le atunuu ina ia faasolitulafono faiga faatogafalea a tagata lautele ma pisinisi tumaoti. E tusa ai ma le UNODC, o faiga pi’opi’o, faiga fa’aalatua, gaoi ma le aloese mai lafoga e tusa ma le US $1.26 trillion tau mo atunuu tau atia’e i le tausaga.
Ua matauina e le Faletupe o le Lalolagi, o tagata matitiva e sili ona mafatia i faiga pi’opi’o laiti o le tuuina atu o auaunaga a le malo. O suʻesuʻega faʻapitoa ua faʻaalia ai o tagata matitiva e sili atu le totogi o latou tupe maua i faiga faʻapolopolo nai lo tagata mauʻoa. O se suʻesuʻega a le IMF ua faʻaalia ai o le siʻitia i le na o le 0.78 pasene o faiga piʻopiʻo e faʻaititia ai le faʻatupulaia o tupe maua a tagata matitiva 20 pasene o tagata i totonu o se atunuʻu i le 7.8 pasene i le tausaga. O le Feso'ota'iga Fa'ai'u mai le Fonotaga a G2006 St. Petersburg i le 8 e manino lava: o le a'afiaga o faiga pi'opi'o e sili ona sa'o, ma le fa'atatau, e tagata matitiva.
E tusa ma le $100 piliona o nonogatupe a le Faletupe a le Lalolagi ua leiloa ona o faiga pi’opi’o talu ona faavae le Faletupe ia Tesema 1945; pe a aofia ai isi faletupe o atinaʻe multilateral, o le fuainumera e oʻo atu i le $200 piliona. O lea ‘leakage’ e taitai atu ai i le fesoasoani ‘e mou atu’ a o lei oo atu i e matitiva.
O se fesili masani ma faitioga e fai ma sui o le tele o tagata mai fafo o loʻo manaʻo e teu faʻafaigaluega i le lalolagi lona tolu e le o iai ni tulafono faʻapitoa a le Feterale ma le itumalo e uiga i faiga faʻatau pisinisi, ae o aiaiga o le tulafono o le tagofiaina o mataupu lautele e pei o solitulafono soli tulafono. O le fa'a'ole'ole, fa'aleaga, faia o pepa pepelo, fa'amalosi ma le gaoi e mafai ona fa'atulafonoina e aofia ai mataupu tau fa'atauga fa'apisinisi. I le itulagi o Asia i Saute, o nisi o vaega masani e faatonuina ai le fitu tausaga o le falepuipui mo faiga taufaasese ma le taufaasese. I le va'ai atu i le mea moni e leai se tasi o nei aiaiga fa'apitoa e aofia ai fa'atauga fa'apisinisi, o le fa'aogaina o nei aiaiga e ono eseese e fa'atatau i tulaga o lo'o a'afia ai.
O le mafuaʻaga o ia faʻafitauli uma o le 'feudocracy', o se faiga faʻaletonu o pulega o loʻo pulea e tagata fai fanua feudal lea e faʻamalosia ai faiga piʻopiʻo e avea o se aganuu ma faʻatauga faʻapisinisi e fai ma masani. Ua i'u ai i le fa'atamala o tulafono fa'avae o lo'o fa'amalamalamaina ai le amio mama o le fa'avae o se atunu'u, lea e fa'atonu ai e na'o tagata e amio lelei, atamamai ma fa'amaoni e mafai ona agava'a mo faiga fa'apolokiki ma tulafono.
O se faiga fa'amasinoga fa'aletonu e fetaui lelei mo le fa'alauiloaina o faiga pi'opi'o ma faiga fa'atauva'a fa'apisinisi ona e mautinoa ai o le a fa'aauau pea ona latou sosola ese e aunoa ma se fa'alavelave. O le mafuaʻaga lea na tatau ai ona faʻavae faamasinoga a le militeri i le tele o malo faʻafitafita mo le faʻamasinoga vave, lea na fesiligia ai le faatemokalasi ma le pulega lelei o loʻo faʻaalia ai foi le uiga o se faʻatagaina aloaia o le toilalo o le faʻamasinoga.
I le tausaga talu ai, o le International Anti-Corruption Day (Tesema 9) na faʻaalia ai o le galue e tetee atu i faiga piʻopiʻo e taua tele i le ausiaina o Sini Tau Atinaʻe Faʻaauau (SDGs). O nei mea e faʻamoemoe e faʻaumatia le mativa, puipuia le paneta, ma faʻamautinoa le manuia mo tagata uma, ma isi.
I lana fe’au i lea aso, na ta’ua ai e le Failautusi Aoao a Malo Aufaatasi, Ban Ki-Moon, ua matua’i suia uiga i faiga pi’opi’o. “Ina ua masani ona manatu le faiga faaalatua, faiga pi’opi’o ma tupe faasolitulafono o se vaega o le tau o le faia o pisinisi, i aso nei, o faiga pi’opi’o ua lautele – ma ua sa’o-ua malamalama o se solitulafono ma le pala”, o lana tala lea.
O le Faatonu Sili o le UNODC, Yury Fedotov, na ia faamamafaina e faapea o le Aso o se avanoa e faailoa ai le galuega ua faia e tetee atu ai i faiga pi’opi’o ma faiga faatogafalea, ae faapea foi ona faatulaga ai ni taumafaiga i le lumanai e aveese ai le lalolagi mai nei solitulafono.
“O le tausaga lenei o se tasi lea o mea taua i nei gaioiga,” o lana tala lea, ma na ia taʻua ai o le fonotaga lona ono o le Koneferenisi a le Atunuʻu i le Feagaiga e tetee atu i faiga piʻopiʻo na o mai faatasi i St. Petersburg, Rusia, e faia se talanoaga e uiga i le tetee atu i le lalolagi. faiga pi’opi’o.
"Sa i ai le tele o manuia, e aofia ai i vaega o le toe faʻaleleia o aseta, puipuia o faiga piʻopiʻo ma faiga faʻapolopolo, le atinaʻeina o faiga faʻapaʻaga a le malo / tumaoti ma le faʻalauiloaina o le taamilosaga lona lua o le faiga o iloiloga i lalo o [le Feagaiga]," o lana tala lea.
I le liliu atu i le atina’e gafataulimaina, fai mai Mr. Fedotov, a manuia faiga pi’opi’o ma faiga fa’aalatua, e le manuia le sini o le amiotonu ma le tutusa. Ioe, e mafai ona tu'u nu'u uma e aunoa ma ni atina'e, falema'i po'o a'oga. Peita'i, o faiga pi'opi'o e fa'aleagaina ai faiga tauofoga taua, fa'aleagaina pisinisi ma fa'aititia ai le tauvaga.
O le SDG Sini 16 o lo'o taumafai e fa'aitiitia faiga pi'opi'o ma faiga fa'aalatua, fa'apea fo'i le fa'alauteleina o le avanoa i le fa'amasinoga tonu ma fa'alapotopotoga lelei, mautu ma manino. O faiga pi’opi’o, faiga fa’aalatua, gaoi ma le aloese mai lafoga e tusa ma le US $1.26 trillion tau mo atunuu tau atia’e i le tausaga; o lenei aofaiga o tupe e mafai ona faʻaaogaina e siitia ai i latou o loʻo ola i lalo ifo o le $1.25 i le aso i luga atu o le $1.25 mo le itiiti ifo ma le ono tausaga. O le tulafono o le tulafono ma le atina'e e iai se feso'ota'iga taua ma o lo'o fa'amalosia fa'atasi, ma fa'atatau mo atina'e gafataulimaina i le atunu'u ma fa'ava-o-malo.
I le tala faasolopito ma fuainumera, o tagata sili ona malosi i faiga piʻopiʻo e aofia ai le sili atu ma le fa vaega tetele o le itulagi o Asia i Saute ma Aferika: leoleo ma le faʻamalosia o tulafono, faʻamasinoga ma galuega faʻaloia, le vaega o le eletise, lafoga ma aganuʻu, soifua maloloina ma aʻoaʻoga ma pulega fanua. O faiga fa'apolokiki, fete'ena'iga mana'oga, fa'atauva'a ma isi faiga fa'aleaga o lo'o fa'alauiloaina nei faiga fa'atauva'a fa'apisinisi i atunu'u matitiva, lea e mana'omia ai se tulafono talafeagai e fo'ia ai nei mea.
O faiga pi’opi’o ma faiga fa’aalatua e osofa’i uma ai le fa’avae o fa’alapotopotoga fa’atemokalasi e ala i le fa’aseseina o faiga-palota ma le fa’aseseina o tulafono o le tulafono. O le to'atele o tagata, aemaise o tagata matitiva, fafine ma tagata laiti e feagai ma le mana'omia o le totogiina o tupe fa'aalatua e maua ai le avanoa i auaunaga taua. O faiga fa'apisinisi e fa'aleagaina ai fa'alapotopotoga fa'atemokarasi, fa'agesegese le atina'eina o le tamaoaiga ma saofagā i le fa'aletonu o le malo. Afai e le faʻalauiloaina ma faʻatinoina le tulafono talafeagai e faʻasaga i faiga faʻatau pisinisi, e faitau miliona tagata faigaluega ma tagata e pei o Muhammad Ali i Pakistan ma isi vaega o le lalolagi o le a faʻaauau pea ona faoa ma faʻaleagaina e lima taufaasese. O ia faiga o faʻalavelave autu ia i le alualu i luma ma le manuia, faʻaleagaina tagata matitiva faʻaletonu ma o se faʻalavelave malosi i le mauaina o pisinisi manino.



