O se tasi o felafolafoaiga tele na tulaʻi mai i luma ma le taimi o le nofoaiga a Murat na aofia ai le paʻu o le Malo o Ottoman ma ona mafuaaga masalomia. O le ulaula ma le inupia o nisi ia o mafuaaga na taʻua.
Afai e faigata i malo ma tagata o aso nei ona taofi le ulaula tapaa e mafai ona e mautinoa e le o se taimi muamua lea i le tala faasolopito na faʻalauiloa ai se faʻasalalauga e faʻaumatia sikaleti. Seʻi manatu i le tauiviga a Sultan Murat IV (r. 1623-1640) na amata i se taimi ina ua mavae le 1631 faasaga i le faaaogāina o tapaa, ʻava malosi ma kofe.
E sefulutasi tausaga o Sultan Murat IV ina ua maliu lona tama o Ahmed I. Seʻia oʻo i le talavou, na pulea le malo e lona tina o Valide Sultan ma ana faufautua. O le tulaga na faʻaauau pea ona faʻaleagaina i se fouvalega i Anatolia, le tele o faiga piʻopiʻo ma le Janissary corps fouvale. Na osofaʻia e taʻitaʻi Safavid o Iran le Malo o Ottoman i Sasaʻe. O le sultan lava na taʻitaʻia le osofaʻiga faasaga i Peresia i Sasaʻe, faʻatoʻilaloina i latou ma toe maua Baghdad i le 1638.
O se tasi o felafolafoaiga tele na tulaʻi mai i luma ma le taimi o le nofoaʻiga a Murat na aofia ai le faʻaitiitia o le Malo o Ottoman ma ona mafuaʻaga masalomia. O le pa'u na amata i le faaiuga o le nofoaiga a Kanuni Sultan Suleyman i le 1566, e ui lava o le a le manino mo le isi 50 tausaga. O se tasi o tagata taua i lenei felafolafoaiga o Koçi Bey o le na sau mai Albania ma sa aʻoga i le aʻoga a le maota ae leʻi avea o ia ma faufautua ia Murat. Na ia saunia ni lipoti se lua e fuafua ai ni suiga, i lona manatu, o le a toe faafoi atu ai le malo i tausaga mamalu sa olioli ai i lalo o Suleyman a o feagai ai ma le vevesi na tulai mai i lena taimi. O ana fuafuaga e aofia ai se vaegaau toalaiti e sili atu le amio pulea, sili atu le malosi o le taʻitaʻiga ma le faʻaumatiaina o faiga piʻopiʻo. O nei fautuaga i le tusi a Koçi Bey o le 1631, o le tausaga lea na osofaʻia ai e le Janissaries le Topkapı Palace ma faʻamautinoa le faʻataunuʻuina o le Grand Vizier, aemaise lava le uiga o Murat, e ui na le mafai ona ia faʻamalosia vave.
I le sailiga o tagata ulaula
Naʻo le maeʻa ai o lona faatoilaloina o Peresia i le 1638 na mafai ai e Sultan Murat ona liliu atoatoa lona mafaufau i le faʻatinoina o suiga. E foliga mai na ia manatu mamafa i le mataupu o le a ia faafoliga o ia ma savali i auala o Istanbul e suʻe ni tagata ulaula. Afai na te mauaina se mea, o le a vave ona fasiotia i latou. So'o se tasi e maua o lo'o i ai se ipu paipa i luga o lona tagata o le a fasiotia fo'i. I le lua tausaga mulimuli ane, na maliu ai le sultan, o le tele o tala na fai mai o le cirrhosis o le ate, talu ai sa lauiloa o ia e fai ma vaisu i le uaina. (E manaia pe afai e iai se aso e alu ai se tagata suʻesuʻe i fale teugātusi e iloilo ai pe fia le aofaʻi o tupe na faaalu i le uaina i le maota.)
O mea autu e tolu e fai ma vaisu na tuuaia e Sultan Murat IV mo le sao i le pa'ū o le malo o kofe, ava malosi ma tapaa, e leai se mea tatou te manatu o ni mafuaaga i aso nei. Ae e le na o nei mea e tolu; e moni lava o fale kofe na ita ai le sultan. O le au Ottomans e leai ni nusipepa ma sa tatau ona faʻalagolago i le gutu o le gutu mo faʻamatalaga ma pe o le a se nofoaga sili atu e maua ai faʻamatalaga nai lo le fale kofe i le lotoifale. Sa avea o se nofoaga e faapotopoto ai tamaloloa e iai le taimi i o latou lima, o ē lē faigaluega, o fitafita o loo mālōlō, o tagata faimalaga, o tagata faatau i auala ma isi mea faapena. Ua na o le nofoaga e mafai ai e tagata ona faaosofia e le tasi le isi e fouvale.
Sa maua pea le ava malosi i tagata laiti i le Malo o Ottoman, ae o kofe ma fale kofe e leʻi faʻaalia i Istanbul seia oʻo i le ogatotonu o le 16th seneturi. O le fa'aogaina o le tapa'a ua sosolo vave. O le Sipaniolo na faʻafeiloaʻi le tapaa i Europa pe a ma le 1518 mai Amerika ae o faʻamatalaga muamua i le faʻatauga faʻatau atu o tapaa i punaoa a Ottoman na tusia i le va o le 1598 ma le 1606. E foliga mai na taunuu le tapaa i le 1570s i luga o se tulaga tumaoti, atonu na aumai muamua e se O se tamaloa Peretania e le o iloa e igoa ia Cil i le gagana Turkish (atonu o Gyles i le Igilisi). O le tapaa na muai faatauina atu e fai ma vailaau e tetee atu ai i ituaiga ma'i uma.
Afi e mafua mai le tapaa
O le uluai Ottoman firman (poloaiga) e faasaga i le faaaogaina o le tapaa na aliali mai i le 1609, e faaalia ai o le ulaula na sosolo mai aai tetele i taulaga ma nuu lata ane. E tusa ai ma suʻesuʻega na faia e Dr. Fehmi Yılmaz, o le mafuaʻaga na tuʻuina atu ai le kamupani, o le umi o le taimi e ulaula tapaa na taofia ai tagata mai le faigaluega faʻapea foʻi ma mafua ai ona mamaʻi ma faʻatupulaʻia ai le numera o tagata maliliu. E lē gata i lea, o le tele o fale o le aai na fausia i fafie ma e tele ina sasau afi. O le afi o le 1633 na tuuaia faapitoa lava i le tapaa. O isi kamupani na mulimuli mai i le 1610, 1614 ma le 1618, na faʻaalia ai e le mafai ona tapeina le ulaula tapaa. O le galueaina o lau tapaa na salalau atu foi ona e sili atu le aoga o le faatauina atu nai lo nisi o fua o faatoaga masani, ma faapea ona le fiafia ai le faasologa o meaai mautu.
Na tusia e Katip Çelebi (1609-1657) le “Mizanü'l-haqq” (O le Paleni o le Upumoni) i le 1656 ina ua uma ona taumafai le vizier sili o le taimi e tapeina se poloaiga Sufi lea na taumafai e fetuutuunai mataupu nai lo le auai i mea sese. I lana galuega, o loo talanoaina ai e Çelebi le ulaula tapaa ma le inu kofe, ma faia se auala saʻo e tetee atu ai i le faamalosia o tagata e lafoai aganuʻu na mauaa i le talafaasolopito.
Ua faailoa mai e Çelebi o le taumafai e faamalosia kamupani e tetee i le ulaula na na o le uunaia o tagata e ulaula i le fale talu ai e matautia tele le faia i nofoaga faitele.
Ae o le ulaula tapaa o se mea fou - ma sa tapunia le faitotoa i mea fou i seneturi na muamua atu - Çelebi sau i lalo i le itu o lenei mea o se mea fou talu ai e oo lava i le upu sa lei i ai i le taimi o Atamu. Na ia taʻua atili o le tapaa o le mekruh, o se upu i le tulafono o le canon o lona uiga “e le o faasaina e le Atua ae vaavaai atu ma le mataʻu ma le ʻinoʻino.” (Redhouse Dictionary) E ui lava na ia ioeina o le manogi o le asu tapaa ma le lau o le tapaa e le manaia, o le tofo e maua i le gutu o se tasi. Mo na mea uma ma isi mafuaaga, na ia faaiuina i le fautua mai e sili ona lelei le tuʻuina atu o tagata uma e fai le mea latou te mananaʻo ai.
Fa'aletulafono
E ui lava e leʻi soloia e le firmans e faasaga i le ulaula tapaa, na faailoa mai e Yılmaz e faapea na avea ma tulafono moni le ulaula tapaa ina ua amata ona faia e le malo se lafoga i luga o le 1688. Ma o le ulaula i totonu o Turks o loʻo faʻaauau pea talu mai lena taimi.
O le ulaula na maua ai se tasi o faiva alofilima, fau le tanoa o le paipa (lüle) lea e tu'u ai le tapaa. E iloa na amata lenei mea i le 1600s i le taimi lava lea na faʻafeiloaʻi ai le tapaa. I Istanbul, o tufuga na gaosia nei mea sa i ai i le itulagi Tophane.
Sa i ai le tele o mafutaga faaleaoaoga iina na faaigoa ai se auala ia i latou - Lüleci Hendek Arasta St. O le ipu paipa na faia mai le oneone mumu po o le paʻepaʻe. Mulimuli ane na faʻasalalau atu e le au tusiata i isi ituaiga o sima teuteu e aofia ai le faʻaogaina o maʻa taua ia latou galuega. O se tasi o lōia mulimuli o lenei faatufugaga, Murat Ires, o le a faʻaalia lana galuega i le Beyoğlu Municipal Art Gallery mai ia Novema 20 i le 1 Tesema 1.
(Mo le tala muamua http://www.hurriyetdailynews.com/one-of-the-ottomans-favorite-vices-smoking.aspx?pageID=238&nID=34815&NewsCatID=438)
Lipotia e Hürriyet Daily News



