Nguva haina dimension. Harina kare, razvino kana remangwana. Sei tichibatanidza chero kufamba, kuitika kana chiitiko nenguva? Nguva iripo here kana kuti ndiko kusikwa kwevanhu nekufunga kwavo kwenjere?
Nguva ine mavambo kana magumo here? Kana ine mavambo, chii kana kuti sei uye kana ine magumo sei, nei uye rini? Chii chinonzi pre and post time? Yatinoti nguva, haisi kufamba kwepasi nezuva here? Zvatinodana kuti masikati nousiku, hazvisi izvo zvinokonzerwa nokutenderera kwenyika here? Tinoti mwaka chii, haisiriyo mafambiro ezuva here? Wachi dzedu newachi dzinoverenga kufamba uye kutenderera kwenyika nezuva here? Hativhiringidzi kufamba kwenyeredzi nenguva here? Uye nguva inongovawo zvayo nguva iri pakati pezviitiko zviviri kana kuti zviitiko here? Nguva ndiyo gadziriro huru yechisiko chapose pose kana kuti chimwe chinhu chiri kunze kwenzvimbo yacho here? Zvatinodaidza kuti mangwanani, masikati, manheru kana usiku, kana kuti chero nguva, handizvo here zvikamu zvemasikati neusiku? Zvose izvi haisi nyaya yekunyura kwezuva nekubuda kwezuva here? Uye munyika dziya umo mwedzi mitanhatu iri mazuva nemwedzi mitanhatu husiku kana chimwe chikamu chemazuva neusiku, chii ichocho? Zvose izvi haisi nyaya yekufamba uye kutenderera here?
Kuumbwa kwemwedzi, mazuva uye gore ndiko kuratidzwa kwevanhu kugadzirisa mazuva, husiku, mwaka uye mamiriro ekunze. Zuva rinouya zvakare uye saizvozvo usiku. Zhizha rinodzokorora sezvinoita chando. Chitubu chinoshanduka sematsutso. Kudzokororwa kwezvinoitika zvechisikigo inguva here?
Makore anopfuura 6000 45 apfuura, mwedzi ndiwo waibva pakarenda. Aive Julius Caesar akatanga kutora karenda rezuva makore 11 Kristu asati azvarwa. Asi yaive nezvikanganiso sezvayaisimbosimudzira maminitsi gumi nerimwe gore rega rega. Yakazogadziriswa naPope Gregory XIII muna 1582 sekarenda yaGregory iyo ichiri kushanda. Karenda yemazuva ano yeIran uye makarenda eGregory akavakirwa pagadziriso dzemakore akakwira dzakaitwa nemukurumbira wesainzi wechiMuslim wenguva dzepakati, Omer al Khayyam. Ko kupatsanurwa kwemwedzi kuva mazuva hakuenderani nekufamba kwemwedzi here?
Budiriro yega yega yekare ine hurongwa hwayo hwemwedzi inofambirana nekarenda yaGregory. MaIndia, maPersia, maJapan, maChina, maMuslim, zvichingodaro vane mazana amakore avo emwedzi, kutanga nekupera kwegore uyewo mwaka. Mabvazuva akapfuma mukusiyana-siyana kwemakarenda kupfuura Madokero.
Zvatinodaidza kuti BC uye AD, zvichireva pamberi paKristu kana mushure meKristu (Anno Domini), zvinoreva kuti taita chiitiko hwaro uye chaizvo tiri kuverenga kufamba kwenyeredzi. Sezvineiwo, hapana zero gore. AD1 pakarepo inotevera 1 BC. Kupatsanurwa kwemazuva kwakaitwa muna AD 525 izvo zvakatadza kuitika kusvika 800 AD. Makore makumi matatu nematatu akararama Jesu haasi chikamu cheAD kana cheBC uye haasi enguva zero. Sezvineiwo, ISO 33 yakajairwa inodoma AD 8601 segore 1 asi inodoma 1BC segore 1 (zero) uye kwete gore razero.
Ndehupi hukama pakati pechadenga, nguva nechadenga? Chinhu chimwe ndechekuti zvinhu zvidiki zvinotenderera zvihombe nekuda kwesimba rinokwevera zvinhu pasi uye kwete zvakasiyana. Masayendisiti eBig Bang anotenda kuti zvinhu, simba, nzvimbo uye nguva zvakaumbwa semhedzisiro yacho. Pane akamboona kana kunzwa nguva here? Simba rinogona kunzwiwa zvishoma nemunhu mupenyu. Nyaya inogona kuyerwa. Chinhu chimwe chisingaonekwe, kana kunzwa, kunzwa, kuravira kana kubatwa uye kutamiswa inguva.
Nokudaro, Big Bang inogona kuonekwa saamai venguva. Apo masayendisiti akakundikana kuwana chiziviso chipi nechipi chenguva, akaitumidza kuti mugumisiro weBig Bang. Kana vakati nguva iyoyo mhedzisiro yeBig Bang, saka sei vasingainyore kubva paBig Bang? Sei vachizvitanga kubva pane chiitiko chakaita seAD kana BC? Sei ari 2015 zvino? Sei zvisina kutanga kubva muchikamu cheBig Bang?
Yekutanga inozivikanwa nguva yekuyera mudziyo yaive yekuEjipita yakagadzira T-square iyo yakatanga kusvika 1500 BC. Iyo muchokwadi yakashandiswa kuverenga mumvuri wechigadzirwa zvichienderana nechiedza chezuva. Nokudaro, kwakanga kuri zvikurukuru kuyerwa kwomumvuri, kwete nguva. Greenwich observatory haisati yashandiswa kubvira 1954 asi tichiri kuishandisa. Kubva 1928, nyika iri kufamba paNguva Yepasirose yakagamuchirwa neInternational Astronomical Union zvichibva pane yepasirese teresikopu-yakavakirwa system.
Zvinhu zviya chete zvinofamba zvine misa. Nguva haina misa. Saka haifambi. Zvino chii chinonzi kufamba kwenguva? Chinhu chiri pakati pehuwandu, nguva uye kufamba inzvimbo. Chinhu chemuviri chete ihombe. Nzvimbo isiri yenyama uye isingabatike. Ndizvo zvakaitawo nguva. Nyaya yekuisa apa ndeyekuti yatinoti nguva haisi nguva. Kuti tive nyore, takatumidza chinhu chisingabatike "nguva". Isu takapatsanura chinhu chisipo uye chekufungidzira kuita masekonzi, maminetsi, maawa zvichingodaro. Ko munhu angadudza sei chinhu chisinganzwisisike nenzira ipi zvayo, kana nepfungwa yechitanhatu kana yechinomwe? Chinhu chisipo chinotumidzwa nguva. Nokudaro, kana munhu achidavira nguva, neiko munhu asingadaviri muna Mwari, uyo ane anenge mavara akafanana neenguva?
