Një zyrtar turk nga Ministria e Punëve të Jashtme ka vënë në pikëpyetje nëse formati i Grupit të Minskut është ende një mjet i qëndrueshëm për të sjellë paqe midis Armenisë dhe Azerbajxhanit.
“Për tre dekada, përpjekjet e bashkëkryetarëve nuk dhanë asnjë rezultat”, tha zyrtari duke folur për TRT World me kusht anonimiteti.
Grupi i Minskut u krijua në vitin 1992 në një përpjekje për të zgjidhur konfliktin e Nagorno-Karabakut dhe për të bashkuar Armeninë dhe Azerbajxhanin. I udhëhequr nga Franca, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara, bashkëkryetarët kanë bërë pak ose aspak përparim.
“Ne e vëmë në pikëpyetje bashkëkryesimin e grupit të Minskut dhe efektivitetin e tij. Vetëm bërja e thirrjeve për armëpushim ose ndërprerje të armiqësive nuk sjell asnjë rezultat”, shtoi zyrtari.
I pyetur nëse Turqia do të donte të shihte një format më efektiv se grupi i Minskut, zyrtari tha “patjetërisht”.
Komentet vijnë një ditë pasi Presidenti i Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, i bëri thirrje Turqisë që të... të bëhet bashkëkryetar i Grupit të Minskut në një përpjekje për ta bërë formatin më efektiv dhe përfaqësues.
Aliyev shprehu shqetësim se bashkëkryetarët aktualë nuk po bënin mjaftueshëm për të zgjidhur konfliktin dhe se lobi armen në të tre vendet e kishte shtrembëruar tryezën e negociatave në favor të pushtimit të vazhdueshëm të territorit të Azerbajxhanit nga Jerevani.
“Angazhimi i Turqisë brenda formatit të Grupit të Minskut do t’i jepte Azerbajxhanit një mundësi për të arritur një ekuilibër shumë të nevojshëm. Raporti aktual i pushtetit brenda grupit nuk është në favor të Bakusë”, thotë Rauf Mammadov, një studiues në Institutin e Lindjes së Mesme në Uashington.
Bisedimet për armëpushim të udhëhequra nga Rusia u përpoqën të mbushnin një boshllëk më 9 tetor duke i bindur armenët dhe azaberxhanët të vinin në Moskë dhe në fund të fundit të bien dakord për armëpushimin. Edhe pse kjo nuk u mbajt, me Bakunë që akuzoi Armeninë për bombardimin e zonave civile, Putin donte të tregonte se Moska ende ka ndikim në çdo zgjidhje të ardhshme.
“Kremlini është i vendosur të mbajë kontrollin e grupit duke dominuar procesin e negociatave”, shtoi Mammadov duke folur për TRT World.
Dyshime të reja u hodhën mbi aftësinë e Grupit të Minskut për të luajtur një rol të paanshëm në uljen e tensioneve kur Presidenti francez Emmanuel Macron dukej se... flas në favor të Armenisë.
Me SHBA-në në mes të një viti zgjedhor dhe Rusinë që shihet si një aleat i natyrshëm i Armenisë, është logjike që zyrtarët në Baku të kërkojnë një aleat rajonal si pjesë e procesit të zgjidhjes, tha Mammadov.
Pas Grupit të Minskut?
Ndërsa besueshmëria e Grupit të Minskut do të rritej me përfshirjen e Turqisë, thotë admirali turk në pension Cem Gurdeniz duke folur për TRT World, ai paralajmëron nëse kjo në fund të fundit do të kishte efektin e dëshiruar.
“Grupi i Minskut është krijuar për të zgjatur konfliktin [midis Armenisë dhe Azerbajxhanit], jo për ta zgjidhur atë”, tha Gurdeniz, i cili është gjithashtu truri pas doktrinës së Atdheut Blu të Turqisë në Mesdheun Lindor.
“Nëse Turqia, Irani dhe Rusia krijojnë një proces të ri të ngjashëm me atë të Astanës, kriza mund të ishte zgjidhur lehtësisht”, shtoi Gurdeniz duke iu referuar një procesi të ngjashëm që është përdorur në Siri, i cili i ka parë të tre vendet të angazhohen në një përpjekje për të çtensionuar luftën civile të gjatë.
SHBA-ja dhe Franca, të cilat kanë komunitete të mëdha diaspore armene, do të humbisnin ndikimin e tyre në rajon nëse Rusia dhe Turqia do të gjenin një rrugë të përbashkët për zgjidhjen e një krize që i prek të dyja, tha Gurdeniz.
Ushtria e Azerbajxhanit ka treguar se Baku është gati të vazhdojë përpjekjet e saj për të çliruar rajonin e pushtuar të Karabakut.
Sipas disa njerëzve në Turqi, vendi duhet të ndjekë interesat e tij kombëtare, duke qenë se konflikti e prek drejtpërdrejt atë.
Një person i tillë është Profesor Volkan Ozdemir dhe Drejtor i Platformës Azi, Turqi, Evropë.
Grupit të Minskut i jepet shumë rëndësi, i cili ka dëshmuar se nuk është në gjendje të zgjidhë problemet rajonale, thotë Ozdemir duke folur për... TRT World.
“Ne duhet të krijojmë një tryezë të re negociuese jashtë Grupit të Minskut”, tha ai, duke shtuar se “Turqia së bashku me Rusinë, qoftë në heshtje apo jo, duhet të bashkëpunojnë për të sjellë paqe në rajon”.
Ndërsa disa vëzhgues të jashtëm e kanë parë përshkallëzimin e fundit midis Armenisë dhe Azerbajxhanit si një tjetër teatër lufte në të cilin Rusia dhe Turqia gjenden në konflikt (të tjerat janë Libia dhe Siria), asnjë nga konfliktet nuk ka sjellë një prishje të marrëdhënieve midis Moskës dhe Ankarasë.
Pushteti i Moskës në Jerevan, ndonëse ende i rëndësishëm, ka parë të dalë në pah një homolog tjetër rival që kur kryeministri Nikol Pashinyan erdhi në pushtet nëpërmjet një Revolucioni të Kadifenjtë në vitin 2018.
Pashinyan është përpjekur me kujdes të joshë SHBA-në, por është i kujdesshëm të mos e armiqësojë Moskën. Me Armeninë që kërkon të... të balancojë marrëdhëniet e saj me SHBA-në dhe Rusinë, Turqia mund të ketë një mundësi për të angazhuar një Moskë që është ende dyshuese ndaj Pashinyanit.
