Anjeunna pamimpin pasukan nasionalis dina perang sipil Spanyol sareng nyegah nagarana janten platform Soviét ku cara ngéléhkeun républik komunis.
kana sajarah panganyarna tandana vurmuş şahsiyetlerden ve İspanya'yı 1936-1975 arasında 40 seneye yakın kadife eldivenli demir elle idare eden Franco'nun mausoleum, réaksi üzerine taşınıyormuş.Kim ne derse desin, Francisco Bahamonde Franco (1892-1975), anu disebatkeun namina diktator séjén tina sajarah panganyarna pék bénzémez. “Francoism" diye anılan bu devre, İspanya yakın tarihinde yıkıcı değil, yapıcı bir devreyi teşkil eder.Stalin, Mao, Hitler ve benzerleri gibi, asırlardır yaşayan ananeleri yıkan, halkın kültürünülar yayik eden, insanınıl yatik eden, insani edenlerden değildir.
Sabalikna İspanya'yı İspanya yapan değerleri dilestarikan, warga kampung bray agama deteklemiş, nihayetdémokrasiÉta muka jalan pikeun. Kumaha upami anjeunna pelaut Franco'nun babası sefih bir adamdı. Ema o, katolik jero Anjeunna digedékeun dina pangaruh indungna, anu awéwé. Nalika anjeunna badé janten perwira angkatan laut sapertos anggota kulawargana anu sanés, anjeunna hariwang kuota mahasiswa dieusi. tentara leumpang baheula. Bu hâdise, hayatını değiştirdi. Denizci olsaydı, belki kimse kendisini tanımayacaktı.Göz dolduran meziyetleriyle 23 yaşında ordunun kaptén bungsu baheula. Yıllarca o zaman İspanyol müstemlekesi olan Fas'ta vazife yaptı.
Nalika Legion Asing diteken pemberontakan maranéhanana pahlawanolarak tanındı ve 34 yaşında generalliğe yükseltildi.1931'de belediye seçimlerini cumhuriyetçilerin kazanmasına içerleyen liberal Raja Alfonso tahtı ve meleketi terk etti. Bunu fırsat bilip iktidarı ele alan komünist cumhuriyetçiler, kralcı bilinen Franco'nun aranjeunna turun pangkatse de, birkaç sene sonra yine liyakatiyle terfi edip umum oldu. "Canlar Kimin İçin Çalıyor" 1936'da çıkan siyasi kriz üzerine pangadilan (parlemén) dibubarkeun. Komunis anu nyebat dirina republik ngadorong serangan sareng kakawasaan dina pamilihan anu diragukeun, sahingga ngancurkeun nagara. ka perang sipil ngarérét.
Komünistlerce Kanarya Adaları'na sürülen ve memleketin bir Satelit Soviét Sieun yén éta bakal janten kaayaan, Franco nyebarkeun deklarasi ti dinya royalis jeung perwira katuhu Anjeunna nyauran kiamat. Dirina oge monarkis nyandak alih pasukan.Dirojong ku gereja bu daveti büyük akis buldu. Böylece başlayan büyük ve kanlı iç savaşa, dünyanın her yerinden socialistler, hatta romantik yazarlar, şairler de di sisi komunis milu. Ilubiung dina perang pribadi Hemingway'dina Çanlar Kimin İçin Çalıyor romanı bu günleri tasvir eder. Amérikan iç savaşından sonra tarihin pangpanjangna jeung getihan iç savaşıdır.Rusya, Fransa, Inggris, hatta Amérika ka komunis; Italia sareng Almanya, ka para royalis masihan dukungan.
Pasukan Maroko anu terlatih, royalis; pagawe, Basques na Catalans perang di sisi komunis. Sekutu ngadukung komunis Hitler'i dikuatkeun. Sanajan kitu, meunangna indit ka royalists. Kanyataan yén kalolobaan perwira éta monarki ogé maénkeun peran dina ieu. Restorasi Krallığın Barina ogé, Franco aya dina karajaan tanpa raja, nanya bir diktatörlük kurudu. Yalakaları kendisineCaudillo (Pamimpin Agung) Sanajan aranjeunna masihan anjeunna gelar, anjeunna béda ti sasama. Anjeunna nguatkeun badan sipil ku cara ngajauhan fasisme Jerman sareng Italia. Miskin jeung uing melekkeun II. Cihan Harbi’ne sokmadı.
Spanyol, anu mertahankeun nétralitasna, mangrupikeun tempat perlindungan pikeun anu tiasa kabur tina panganiayaan Nazi.tempat petikan jeung transisi baheula. Müttefiklerin kazanacağını anladı; Amerika ile irtibatını koparmadı.Harb bitince, dünya Franco'yu isolasi etti. BM, İspanya teu irtibatını kesti. Amerika jeung Sovyetler onu devirmeye çok uğraştı. Franco, hepsin kalandı. Solcu entelektüellerin de katkısıyla, Franco hakkında umumi bir nefret kampanye yürütüldü. Evet o, 1 milliondan fazla İspanyol'un ölümüne sebep olan komünist cumhuriyetçilere karşı welas asih davranmadı; a Hitler jeung Mussolini gibi kana impian anjeun kakaisaran de kapılmadı. Onların İspanya'ya nüfuz etmesini önledi.Padet sareng realistis bir politikyla memleketin yaralarını sarmaya çalıştı. Portekiz'in sağcı diktatörüSalazar Anjeunna ogé acted cara sarua.
Éski İspanyol müstemlekési Latin America'da antipati sieun hudang aranjeunna sarta ngadorong aranjeunna ka Soviét dina pangkonan anjeun itmek istemeyen ABD, 1953'te İspanya ile askerî pakt imzalayınca, Franco'nun reputasi internasional düzelmeye yüz tuttu. Ieu kawijakan liberalismee temayül etti. 1947'deki referandum ile krallık rejimini tekrar kurdu, fakat son kralın veliahdini tahta çağırmaktan imtina etti. Hatur nuhun, démokrasi Anjeunna ngajukeun kaayaan.
Franco 1967 pikeun pemilu bébasidin verdi. 1969'da putra İspanya kralının torunu genç prens Juan Carlos'u ahli waris tahta Ngumumkeun.gering lila devresinin ardından vefat eder etmez, İspanya'da krallık ihya edildi ve Juan Carlos kral sıfatıyla devletin başına geçti. Kral, süratle demokratye götürdü. Avrupa'nın kawasa jeung beunghar Anjeunna junun mawa eta diantara nagara-nagara na. Hayam dititipkeun ka rubah İç savaşın en hareketli günlerinde, Madrid'i elinde tutan komünist cumhuriyetçiler, Franco kumandasındaki milliyetçi güçlerin eline geçmesinden korktuğu için İspanya'nın Emas bintik-bintik anjeunna disimpen mangabad-abad külçelerini başka bir yere nakletmek lüzumunu hissettiler. Stalin'den yardım istediler.Tahta sandıklar içindeki 500 ton altın, Cartagena deniz üssüne; buradan da kamyonlarla limana taşındı. Oradan, komünistlere silah ve mühimmat getirmiş olan bir Rus ticaret filosuna yüklenerek Rusia'ya meunang.
Stalin threw banquet keur ngahargaan ka meunangna cemerlang ieu; Tangtu, nalika perang réngsé, anjeunna netep di Franco carita sedih emasni, Madrid'i ele geçirip idareyi ele aldığı gün öğrendi. 18 sene bundan kimseye bahsetmedi. Aksi takdirde zaten değeri düşük olan İspanyol parası, daha da değer kaybedecekti. Ancak altınları veren menteri kauangan komunis 1956'da ölünce, arşivinden buna dair vesilar çıktı.İş duyulunca, meşhur Rus gazetesi kaleresan, komünist cumhuriyetçilere sattığı silah mukabilinde 500 ton altın aldığını, bunların socialist cumhuriyetçilere yapılan yardımlara karşılık sayıldığını itiraf etti; hatta bunun yetmediğini, İspanya'nın 250 ton geus altın vermesi Anjeunna nyerat yén éta kedahna.
Bilahare bu sevkiyata nezaret eden NKVD generalinin hatıralarında hâdise tafsilatıyla anlatıldı. Cumhuriyetçilerin İspanya'ya putra kazığı Ku kituna, masalah ieu ditutup. Rumus Ngeunaan Franco, sapertos kalolobaan politikus sareng diktator, guyonan uydurulmuştur. "Sabaraha lami upami anjeun teu acan terang naon anu kedah dilakukeun?" diye sormuşlar. Kolay, demiş, 3F+1Srumus. Nedir o, diye sormuşlar. “Futbol, pésta (hiburan), flamenco (Di) geus peuting (alusna)" jawabna.
Prof Dr Ekrem Buğra Ekinci
