టర్కిష్ వాస్తుశిల్పం యొక్క మార్గాలు

'టర్కీ: మోడరన్ ఆర్కిటెక్చర్స్ ఇన్ హిస్టరీ' సిబెల్ బోజ్‌డోగన్ మరియు ఎస్రా అక్కన్ రచించారు
రియాక్షన్ బుక్స్, 2012, 40TL, pp 344

ఆధునిక టర్కిష్ వాస్తుశిల్పం యొక్క అభివృద్ధిని అధ్యయనం చేయడం అంటే, ఒక రకంగా, ఆధునిక టర్కిష్ రిపబ్లిక్ చరిత్రను అధ్యయనం చేయడమే. ఇది, కఠినమైన హేతుబద్ధమైన, ప్రత్యక్షవాద మరియు ఆదర్శవాద భావనలు, తాము స్వయంగా ప్రేరేపించిన వికేంద్రీకరణ శక్తుల ద్వారా చివరికి ఎలా పునర్నిర్వచించబడి, పునర్నిర్మించబడ్డాయో చెప్పే కథ. ఈ రంగంలోని ఇద్దరు నిపుణులు కలిసి రచించిన ఈ పుస్తకం, టర్కీ వాస్తుశిల్పం అనే దృక్కోణం ద్వారా ఆ దేశంలో "ఆధునికత యొక్క పరిణామక్రమాన్ని" అద్భుతంగా అన్వేషిస్తుంది.

రచయితలు ఆధునిక టర్కిష్ వాస్తుశిల్పాన్ని మూడు ప్రాథమిక దశలుగా విభజించారు. వాటిలో మొదటిది తొలి కెమలిస్ట్ గణతంత్రాన్ని ప్రతిబింబించింది. ఆ దశలో, అపఖ్యాతి పాలైన గతాన్ని స్పష్టంగా విడిచిపెట్టడానికి, స్మారక వాస్తుశిల్పాన్ని ఒక ముఖ్యమైన జాతీయ వ్యక్తీకరణ రూపంగా భావించారు. తొలి గణతంత్ర సంవత్సరాలలో వాస్తుశిల్పంలో నిండిన జాతీయవాద దృక్పథాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఆ సమయంలో టర్కీలో పనిచేస్తున్న అత్యంత ముఖ్యమైన వాస్తుశిల్పులందరూ దాదాపుగా విదేశీయులే కావడం ఒకరకమైన వైరుధ్యం. వీరిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన వారిలో ఒకరు బెర్లిన్‌లో జన్మించిన హెర్మన్ జాన్సెన్. ఈయన కొత్త రాజధాని అంకారాను మొదటి నుండి రూపకల్పన చేయడానికి జరిగిన అంతర్జాతీయ పోటీలో గెలుపొందారు. ఆ కాలంలోని అనేక పట్టణ ప్రణాళికల వలె, అంకారాను కచ్చితంగా మరియు తార్కికంగా విభజించిన మండలాలుగా విభజించడానికి జాన్సెన్ ప్రణాళిక కూడా ఒక ప్రతిష్టాత్మకమైన మరియు క్రమబద్ధమైనది. అయితే, నగరం గురించిన ఈ దృక్పథం యొక్క ఆనవాళ్లు ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్నప్పటికీ, నేడు విస్తరించి, గందరగోళంగా ఉన్న ఈ రాజధానిని సందర్శిస్తే, అది తన ఆధునిక వ్యవస్థాపకుల ఆదర్శవాద-హేతువాద సూత్రాల నుండి ఎంత దూరం వెళ్ళిపోయిందో ఒక గుణపాఠం లభిస్తుంది (ఈ కోణంలో, అంకారా దాదాపుగా టర్కిష్ గణతంత్రానికే ఒక చిహ్నంగా నిలవగలదు).

ఆధునిక టర్కీ యొక్క రెండవ, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతర దశలో వేగవంతమైన పెట్టుబడిదారీ విస్తరణ, పారిశ్రామికీకరణ, బహుళ-పార్టీ ఎన్నికలకు పరివర్తన, మరియు ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ భౌగోళిక రాజకీయ ఆవశ్యకతలు గట్టిపడటం వంటివి చోటుచేసుకున్నాయి. ఇది నగర ప్రాంతాల సమూల పునర్నిర్మాణం, భారీ కూల్చివేతలు, కొత్త భవన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు, మరియు వేగవంతమైన పట్టణీకరణకు ఒక కాలంగా మారింది. కొత్త వలసదారుల కోసం సామూహిక గృహనిర్మాణం రూపంలో తగిన ప్రణాళిక లేకపోవడంతో, ఈ పట్టణ విజృంభణ యొక్క మొదటి భౌతిక ఫలితాలు అన్ని ప్రధాన నగరాల్లో విపరీతంగా పెరిగిపోయిన, స్వయంగా నిర్మించుకున్న "గెసెకొండు" మురికివాడలే. ఆ తర్వాత, వీటి స్థానంలో క్రమంగా, నేడు టర్కీలో మనకు బాగా పరిచయమైన, అంతగా ప్రాముఖ్యత లేని ఎత్తైన "నిర్మించి అమ్మే" అపార్ట్‌మెంట్ బ్లాక్‌లు వచ్చాయి. ఈ ప్రక్రియను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ పట్టణ విజృంభణ చివరికి వాస్తుశిల్పులు మరియు నగర ప్రణాళికాదారులను సమర్థవంతంగా ఎలా తిరస్కరించడానికి దారితీసిందో ఈ పుస్తకం ప్రత్యేకంగా వివరిస్తుంది: "ఇరవయ్యవ శతాబ్దం చివరి నాటి ప్రపంచ నగరాలు, పట్టణ వృద్ధిని ప్రణాళిక చేయవచ్చనీ లేదా అంచనా వేయవచ్చనీ అనే ఆధునికవాద భావనను సవాలు చేశాయి... [అవి] కేవలం ప్రాముఖ్యత లేని మరియు పేరులేని భవనాల విస్తరణ ద్వారా మాత్రమే రూపుదిద్దుకుంటాయి, ఇది పర్యవసానంగా డిజైనర్-ఆర్కిటెక్ట్‌ను తొలగిస్తుంది." ఈ విధంగా ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు రెండవ భాగం "టర్కీ నగరాలపై వాస్తుశిల్పి వాణి మరియు నియంత్రణ తొలగింపు"కు సాక్ష్యమిచ్చింది – తొలి గణతంత్ర వాస్తుశిల్పుల ఆదర్శాలతో పోల్చినప్పుడు ఇది ఒక చెప్పుకోదగిన పరివర్తన.

ఈ పుస్తకం గుర్తించిన మూడవ దశ, 1980ల తర్వాత టర్కీ ప్రపంచీకరణతో మమేకమవడం మరియు నయా-ఉదారవాద ఆర్థిక విధానాల పట్ల దాని పునరుద్ధరించిన నిబద్ధత ద్వారా వర్గీకరించబడింది. ఈ అంశాలు వాస్తుశిల్ప ధోరణులపై చూపిన ప్రభావం పట్ల తమ నిరాశను రచయితలు దాచుకోలేక, గతంలో అనుసరించిన ప్రణాళికాబద్ధమైన అరాజకీయ వైఖరిని విడిచిపెట్టారు. ఇలా చేయడంలో, వారు (తెలిసి లేదా తెలియకుండా) టర్కీ వాస్తుశిల్ప వృత్తికి విరుద్ధమైన మార్గాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. ఆ వృత్తి కూడా 1960లు మరియు 70ల నాటి చీలిక రాజకీయాలలో తీవ్రంగా నిమగ్నమై ఉండి, 1980 నుండి క్రమంగా రాజకీయాలకు అతీతంగా మారింది. గత 30 ఏళ్ల టర్కీ వాస్తుశిల్పులు, ఆధునికతపై ఉన్న సాంప్రదాయ పితృస్వామ్య కెమలిస్ట్ అవగాహన నుండి వైదొలగి, ఆధిపత్య ప్రపంచ ఉత్తర-ఆధునికవాద ధోరణులతో పూర్తిగా మమేకమయ్యారని ఈ పుస్తకం నొక్కి చెబుతోంది. వారి పని ఇకపై రాజ్యానికి అంకితమైన గొప్ప మరియు ప్రతీకాత్మక స్మారక కట్టడాల ద్వారా కాకుండా, నగరాలలోని ఆధునీకరణ ప్రాజెక్టులు, కొత్త షాపింగ్ కేంద్రాలు మరియు పట్టణ శివార్లలోని "రంగస్థల సెట్" వంటి గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల ద్వారా నిర్వచించబడుతోంది. ఇది నిస్సందేహంగా నిజమే, కానీ తక్సిమ్ స్క్వేర్ మరియు చమ్లికా హిల్ వంటి ఇస్తాంబుల్‌లోని ప్రతీకాత్మక ప్రాంతాలలో భారీ కొత్త మసీదులను నిర్మించాలన్న ప్రస్తుత ప్రభుత్వ ప్రణాళికల గురించి రచయితలు ఏమి చెబుతారో వినడానికి కూడా నేను ఆసక్తిగా ఉన్నాను. పాత కెమలిస్ట్ రిపబ్లికన్ స్మారక కట్టడాల వలెనే, ఇటువంటి ప్రాజెక్టులు కూడా ఆధిపత్య ప్రభుత్వ సంప్రదాయవాదానికి ఏ మాత్రం తక్కువ వ్యక్తీకరణగా కనిపించడం లేదు – ఉన్న ఏకైక తేడా ఏమిటంటే, ఈ ప్రభుత్వం యొక్క నిర్వచనం మారిపోయింది.

మొత్తం మీద, ఇది ఆధునిక టర్కీ వాస్తుశిల్పం కథను (బహుశా ఊహించని విధంగా) ఆసక్తికరంగా చెప్పే ఒక మంచి పుస్తకం. ఇది నిపుణుల కోసం ఉద్దేశించినప్పటికీ, సాంకేతిక పదజాలం లేకుండా చక్కగా ఉంటుంది మరియు ఆధునిక టర్కీ చరిత్రపై మంచి ఆసక్తి ఉన్న ఎవరికైనా సిఫార్సు చేయవచ్చు. అయినప్పటికీ, మీరు రచయితల వామపక్ష రాజకీయ సానుభూతిని పంచుకుంటే, ఇది అంత సంతోషకరమైన కథ కాదు.