Shimoli-g'arbiy Edirne viloyatidagi Edirne saroyi tarixiy ahamiyati bo'yicha Topkapidan keyin ikkinchi o'rinda ekani aytiladi. Hozir saroyni avvalgi ko‘rkiga keltirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Bu yanada keng qamrovli ishlar uchun zamin yaratdi.
19-asrgacha Usmonlilar imperiyasiga xizmat qilgan Edirne viloyatining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Edirne saroyida uning meʼmoriy qiymati va merosini ochib berish ishlari olib borilmoqda. Professor Nurhan Atasoy 56 yil davomida Usmonlilar imperiyasining maʼmuriy markazi va rasmiy rezidenti boʻlib xizmat qilgan Istanbuldagi Topkapi saroyida 380 yillik tadqiqot loyihasini amalga oshirdi. Uning aytishicha, Edirne saroyi tarixiy ahamiyati jihatidan Topkapidan keyin ikkinchi eng muhim saroydir.
Yaqinda o‘zi ilmiy maslahatchi bo‘lgan Turk Madaniyat Jamg‘armasining Istanbul bo‘limida bo‘lib o‘tgan “Edirne saroyi: qazish, tadqiq va restavratsiya ishlari” mavzusidagi anjumanda qatnashgan Atasoy, “Edirne saroyi: qazishmalar, tadqiqotlar va ta’mirlash ishlari” Bolqon va sobiq Usmonli yerlari.
U Edirna tarixiy ahamiyatga ega ekanini aytib, “Edirne Usmonlilar imperiyasining ikkinchi poytaxti ama hech qachon eʼtibordan chetda qolmagan. U yerda 19-asrgacha Usmonli sultonlari tomonidan foydalanilgan joy bor. Shahar hech qachon tark etmagan. Qazishmalar olib borilganda, Edirne saroyining Topkapidan keyin ikkinchi eng muhim saroy ekanligi yana bir bor ma'lum bo'ladi."
U erda ikkinchi saroy
Konferensiyaning boshqa ishtirokchisi Bahçeshehir universiteti arxitektura va dizayn fakulteti a’zosi dotsent Mustafo O‘zer Edirnening 1361-yilda Usmonlilar imperiyasi tasarrufiga o‘tganini va Selimiye masjidi atrofida saroy qurilganini aytdi. “Bu birinchi saroy ehtiyojlarni qondira olmagach, Edirne saroyi qurildi. Birinchi saroy haqida ko'p ma'lumotga ega emasmiz. Biz faqat bu saroyning Selimiye masjidi ijtimoiy majmuasi qurilishi paytida vayron bo‘lganini va Selimiya yurtiga kiritilganini bilamiz”, dedi u.
O'zer, Edirne saroyi II Murat davrida boshlanib, Fotih Sulton Mehmet davrida nihoyasiga yetganini aytdi. "Saroy Istanbul poytaxti bo'lsa ham, o'z ahamiyatini saqlab qoldi."
2009-yilda saroy uchun ish boshlaganliklarini bildirgan O’zer, bundan oldingi ba’zi ishlarning vaqt o’tishi bilan to’xtab qolganini va tugallanmaganini ta’kidladi.
Uning aytishicha, ishlar davomida Edirne saroyining taxminiy maydoni aniqlangan. "So'rov muhandislari yordamida biz san'at asarlarini kengaytirdik va keyingi va kengroq ishlar uchun zamin yaratdik", dedi u.
O'zer, egalik muammosi va ekilgan maydonlar tufayli butun saroyni himoyaga olinmaganligini aytdi. “Saroyning deyarli yarmi himoya ostida emas. Edirne saroyi Topkapi saroyidan kengroq maydonga ega deyishimiz mumkin. Bu taxminan 3 million kvadrat metr maydondir”.
O'zerning aytishicha, saroyda Kanuni va Fatih nomli ikkita ko'prik mavjud bo'lib, ular hozirda transport vositalari tomonidan foydalanilmoqda.
Qazishmalar chog'ida juda ko'p sopol buyumlar, koshinlar va to'plar topganliklarini ta'kidlagan O'zer, "Umid qilamizki, bu ishlarning yillar davomida taqdirga qoldirilgan Edirne saroyida uzoq muddatli bo'ladi. Bu saroy me’morchilik va topilmalar jihatidan juda muhim”.
HDN
