Istanbul'daki Suudi Arabistan Konsolosluğu'na giren Suudi gazeteci Cemal Kaşıkchi'ning binodan chiqayotgan kimsalarni ko'rmasligini boshlagach, bu gaybubet xalqaro bir hâdise halini oladi va dunyo matbuotiga bir vaqtlar ko'p bo'lgan “Kaşıkchi” oilasining ismi ham uzun. senelerden keyin bu tatsızlık sebebi ile yeniden telâffuz ediliyor.
Cemal Kaşıkchining mensubu bo'lgan oilasi haqida vaktiyle bizde de juda ko'p narsalarni yozgan ama yozganlarning qaerda ise tamamini Cemal'in amcasi va bir zamonlar dunyoning eng boy odamlaridan bo'lgan Adnan Kaşıkchi bilan alakali magazin xabarlari teshkil qilgan.
Aradan epey uzun vaqt o'tib de Turkiyaning Kaşıkchi oilasidan va Adnan Kaşıkchining mevcudiyetinden ne tarzda haberdar ekanliginin endi butunlay unutilganini ko'rish, bir-iki hatırlatma qilish istedim...
Medineli bo'lgan Kaşıkchi oilasining bir necha nesil oldingi o'tmishi haqida senelerden buyana paydo bo'lgan turlari bor. Kaşıkchilar, bizdeki keng kanaate göre aslen Kayseri'nin “Germir” koyundendir, ailenin bazi erkaklari uch asır oldin hac uchun Arabistan'a gidip Medine'ye yerleşmiş, “Kaşıkchi” ismi zamonla Arapçalaşıp “Kashshugi” bo'lgan, 1900'lerin boshida Ittihad va Terakki 'ye katılmışlar, Medine'nin “muhtesip”i, yangi vergi toplayıcısı bo'lganlar va Adnan Kaşıkchi'ning Avrupa'da tip tahsil qilgan babasi Muhammed Halid Khashoggi, yani “Kaşıkchi”, Suudi Arabistan'ın kurucusu bo'lgan Kral Abdulaziz'in doktorligini qildi.
Istanbul'daki Suudi Konsolosluğu'na girip de çıkmayan Cemal Kaşıkchi ishte bu Muhammed Halid Kaşıkchi'ning bir boshqa o'g'li, Ahmad Kaşıkchi'nin çocuğu edi. Adnan Kaşıkchi amcasi, Prenses Diana'nın sevgilisi bo'lgan va 1997'de Diana bilan birga Paris'te bir trafik kazasında can veren Dodi el-Fayed de halasining o'g'li oluyordu…
Kaşıkchi ailesinin aslida Turk ekani haqida senelerden buyana shunday dedilar mavjud, hattâ Osmanlı Arşivleri'nde Medine'de muhtesiplik yapan bir “Kaşıkchi” va u bilan birga mensup odamlar bilan alakali ba'zi belgeler ham bor ama ailenin tarixi haqida hech qanday qayda rastlanmaz.
Üstelik, Kaşıkchilar haqida Avrupa'da tuzilgan ba'zi araştırmalarda ailenin aslining Turk emas Cherkes; asil vatanlarining da Karadeniz'in kuzeyinde soylari Cengiz Han'a qadar uzanan musulmonlashgan gruplarning yashagan "Kashgan" mintaqasi bo'lgan, Rus Çarları'ndan ko'rgan bosimlarning neticesinde memleketlerini terkederek Medine'ye gittikleri va orada yerleştikleri anlatılır.
“Kaşıkchi” ismining Arapça yozilishida da turli telaffuz talab qiladi va hozirga qadar pek diqqat qilmayapmiz bir xususiyat mavjud: Arapçada “k” harfining mavjudligiga qaramay “Kaşıkchi” nomining birinchi harfi “k” bilan emas “sert h”, yani “k” va “h” orasida “hi” bilan yoziladi; “hı”ning ortidan bir de “elif” çekilir va “Hâshukcî” diye telaffuz qilinadi.
Bizning “Kaşıkchi”, Batı’nın da “Khashoggi” yozuvi “Kashogi” o‘qigan ismin Arapçasi, ishte bu tarzdadir…
BURSA'DAKİ GÜZELLİK YARISHMASI
Cemal Kaşıkchining yo'qolishiga qadar “Kaşıkchi” denganda hatırlara gelen ilk isim bo'lgan Adnan Kaşıkchi, bir zamonlar servi va maceralı hayatı tufayli jet sosyetenin en meshhur mensuplaridan idi… Gazeteler va dergiler ega bo'lgan milliardlarca dolari, dunyoning to'rt bir tarafidagi malikanelerini, o'ziga xos uchagi, keyindan Donald Trump'ın sotib olgan devâsâ yatını, dâvetlerini, dostlarini ve yashashini anlata anlata bitiremezlerdi…
Turkiya, silâh tüccarligidan aravaga va milliardlarca dolarni topshirgan juda katta investitsiyalarga qadar bin turli ish qilgani aytilgan Adnan Kaşıkchi'yi 1980'lerin boshida, yana o senelerin bizdeki bir boshqa meshhur ismi, Süha Özgermi tufayli tanidi...
Etrafi har bir zamon biridan yoqimli hanımlarla çevrili olan Süha Özgermi'ye bu hevesi sebebi ile “Millî çapkın” denirdi ama Osmanlı İmparatorluğu'nun aristokrat bir ailesinden gelen, Sulton Abdülhamid'in mabeyincilerinden Faik Beyning torunu olan Özgermi'nin 1980'larning boshiga qadar. muhim bir tekstil fabrikatörü ve tekstil eksportida da vergi rekortmeni edi pek bilinmezdi. Turk Musikisi'nin 20. asirdaki en seçkin bestekarlarindan bo'lgan Refik Fersan'in hanimi kemenche sanatkari Fahire Fersan halasi, Refik Bey de dolayısi ile eniştesi idi ve ailesinde muhim davlat adamlari da vardı.
Çok sevganim bir dostum bo'lgan rahmetli Süha ağabey fabrikasini 1980'lerin boshida satti, ish dunyosidan ajralib chiqqandan keyin gençlik senelerinden boshidan tezroq hayotini yanada da ranglendirdi; dunyoning dört bir tarafini gezdi, dolaştı, eğlendi ve değişik shaharlarda güzellik yarışmaları organize etmeye boshladi.
Suha O'zgermining Avrupa'daki zavq u safa kunlarida tanishib do'st bo'lgan meshhurlardan biri de Adnan Kaşıkchi edi… Kaşıkchi o senelerde Ispanya Krali Xuan Carlos'un vositaligi bilan Turkiyada ish qilish uchun teshebbüslerde bulgan edi, lekin zamonning Cumhurbaşkani Kenan Evren o'zidan yaxshi ko'rilgan. neticesiz qoldi.
Adnan Kaşıkchi, Turkiya'ye ishadami sifatida giremedi ama Süha Özgermi tufayli qarshimiza mukammal bir magazin figürü sifatida chiqdi! Nebile Kaşıkchi, Suha Özgermi'nin tashkilotini amalga oshirgan go'zallik musobaqalarida juri koltuğunda o'tiradi, Bursa'da "Miss Globe" musabakasida Ali Shen, Coshkun Sabah, Nazan Soatchi, Alaaddin Yazıcı, Eronli o'yinchi Cihangir Gaffari va "Haydar Pasha'nın torunu" deb tanishtirilgan bir boshqa magazin figürü Christine Haydar bilan birga "Globe"un, yani "yerküre"ning eng go'zal qizini tanladik!
Suha Özgermi, o senelerde Adnan Kaşıkchi'yi Turkiya'ye deflarca keltirdi, bu yerda birga ish qilish uchun hayli kuch sarfladi, bundan keyin ham bir vaqtning o'zida boshqa urinib ko'rdilar... talihi de zamanla tersine döndü, hattâ bir ara Isviçre'de hapse bile girdi, onun servi de zamanla eriyip gitti ve hayata o'tgan sene İngiltere'de bir hastahane odasida besh parasiz vaziyette veda etti…
Ishda, oldingi hafta Istanbul'daki Suudi Konsolosluğu'na kirishining so'ngi haloklarga karışan Cemal Kaşıkchi'ning mensubu bo'lgan bir necha anidan...
Murat Bardakchi
