I-America Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Trump'ın 28 Ocak 2017'de Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde 2021'de geçerlilik süresi bien bien "Yenintlaşımısı iqala" Eski ABD Başkanı Barack Obama iledönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Medvedev arasında 2010'da imzalanan antlaşma stratejik nükleer silah başlıklarını 1.550 adetle sınırlamaktaydı.
Şahin görüşleriyle bilinen Güvenlik Danışmanı UJohn Bolton kunye noSilahsızlanma Danışmanı uTim Morrison ubhala i-edildiği kunye ne-ABD Başkanı uDonald Trump 20 Ekim 2018'de, 1988's XNUMX's XNUMX şması”ndan da çekileceğini açıklamıştır. ABD yönetiminin peş peşe gelen açıklamaları Soğuk Savaş anılarını canlandırırken kısa ve orta menzilli nükleer silahların yayılması halinde karşılaşılabilecek riskleri ve senaryoları gündeme taşımı. Bu çalışmada kısa/orta menzilli nükleer silahların önlenmesine yönelik yapılmış anlaşmanın kapsamı, sonuçları, sorgulanması, yürürlükten kaldırılması halinde riskler ve Türkiyerı incelenması.
- INF'nin kapsamı nedir?
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) 1970’lerde envanterine kattığı yaklaşık 5 bin kilometer menzilli SS-20 SABER (RSD-10) tipi balistik roketler marifetiyle Bu nedenle NATO çatısı altındaki Batı Avrupa ülkeleri 1977'den itibaren ABD'ye söz konusu balistik roketlerin önlenmesi doğrultusunda SSCB ile uzlaşıya varması konusunda baskı uygulamışt. I-NATO'nun 1979'da Brüksel'de yapılan zirvesi sonrasında söz konusu ülkeler her iki tarafa sınırlama getiren bir anlaşmaya varılmasını, aksi halde PERSING II füzeleri temelinde mütekabilıpımıkımımütırı ekıl
Nükleer silahlanmanın yeni bir evresinin başlatılması anlamına gelen ve Avrupa güvenliğini doğrudan etkileyen nükleer tabanlı silahlanma yarışının önlenmesine yönelik olarak ABD ve SSCB1980tişılımımı başımımı kunye nesmi "Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği eMelika Birleşik Devletleri Arasında Orta Menzilli kunye noKısa Menzilli Füzelerin Tasfiyesi (Elimine Edilmesi) Antlaşması” olan INF dönemin ABD Başkanı URonald Reagan kunye ne-SSCB Komünist Parti uGenel Sekreteri Mihail Gorbaçov tarafından Washington'da 8 Aralık 1987'de imzalanmış ve 1 Haziran şirügirüder 1988'ider 500 I-Antlaşma –denizden fırlatılanlar hariç olmak üzere– kısa menzilli olarak bilinen 1.000-1.000 kilometer ile orta menzilli olarak tasnif edilen 5.500-XNUMX yeekhilomitha menzilli ve karadan fırlatımıtlerit balisatılış yaradan fırlatımıtlerist yalisa Bu sayede SALT (IiNtetho zeQhinga loMda weArms, Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) antlaşmalarının dışında kalan kısa ve orta menzilli balistik roketler için de sınırlama getirilmiş.
- INF'nin sonuçları ne olmuştur?
Antlaşma sonrası on yıllık karşılıklı denetim mekanizması tesis edilmiş ve antlaşma kapsamındaki balistik roketler imha edilmiştir. Bu çerçevede INF yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için testpit edilen 1 Haziran 1991'e kadar 846'sı ABD, 1.846'sı SSCB'ye ait olmak üzere toplam 2.692 roket imhardilmiş Antlaşmanın hayata geçirilmesiyle birlikte –Soğuk Savaş sonrası dönem dahil olmak üzere– şu gelişmeler yaşanmıştır:
– Avrupa ülkeleri nükleer risklerin en aza indirgendiği bir dönem yaşamış ve bu çerçevede iki baskın nükleer gücün özellikle “yanlış anlama”lardan kaynaklanan nükleer saldırı “hata”larıvetinde hiseter.
– Avrupa Kıtası'nın da içinde yer alacağı nükleer silahlanma yarışının getirebileceği maliyetin önüne geçilmiştir.
– Avrupa harp sahasında balistik tempelli roketler üzerine bina edilen nükleer silahlanma yarışından çekilen Washington, ABD’nin korunmasına yönelik gelişmiş savunma iteknoloji üzerinde projeler rı adımlar atılmasına neden olmuştur.
– SSCB’nin dağılması sonrası Rusya Federasyonu’na (RF) tahvil edilen INF yükümlülükleri RF’nin nükleer silahlanma yarışı nedeniyle katlanması gereken maliyetleri düşürmüş ancakümlülükleri RF’nin nükleer silahlanma yarışı nedeniyle katlanması gereken maliyetleri düşürmüş ancakümlülükleri ket/füze iteknolojileri geliştirmesini engellememiştir.
– olmuştur.
- Hangi hususlar INF'nin sorgulanmasına yol açmıştır?
ABD ve SSCB arasında başlayan görüşmeler henüz devam ederken özellikle Washington’da yükselen antlaşma karşıtı muhalif söylemler antlaşma sonrasında da devam etmiştir. ABD’de farklı siyasi motivasyonlarıyla bilinen kadroların iktidara gelmesiyle birlikte Washington’ın antlaşmadan çekilmesine yönelik söylemlerin dozu artmıştır. Bu çerçevede ABD Başkanı George W. Bush 13 Aralık 2001'de Füze Savunma Sistemi geliştirmek üzere INF'den çekileceklerine yönelik ilk bildirimde bulunmuştur. RF de 2007’de benzer bir açıklamayla ABD’nin Çekya ve Polonya’ya konuşlandıracağı füzesavar sistemler nedeniyle INF’nin anlamını kaybettiğini ve antlaşmadan çekilebileceğini duyurmuştur.
İki tarafın karşılıklı açıklamaları ve INF'nin sorgulanmasının nedenleri incelendiğinde şu hususların altları çizizilebilir:
– Gelişen savunma teknoloji paralel olarak küresel konumlama sistemine entegre bir şekilde hassas angaje yeteneğine sahip “akıllı” hipersonik füze sistemlerinin geliştirilmesi
-Eminye imijukujelwa echasene nemijukujelwa kwiinkqubo zemijukujelwa ekuthethwa ngayo inokuphuma emoyeni kwaye isetyenziswe phakathi kwemida emide.
– Roket ve füze iteknolojilerinin tehdit olarak algılanan İran, Kuzey Kore, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) gibi ülkeler tarafından elde edilmesi sonrası kısa/orta menziliyg balistik roket vefüzelerin-aşılık ki silahsızlanma antlaşmalarına taraf olmaması
– ABD'nin Soğuk Savaş sonrası ÇHC'yi, 11 Eylül saldırıları sonrası terörizm gibi tehditlerin varlığını ileri sürmesi yanında 2010'dan itibaren SSC-X-8 olarak simbize yeteknoloji yeteknoloji ştiren ve başarıyla deneyen RF'yi tekrar bir (potansiyel) tehdit olarak algılaması
– RF'nin savunma sanayii ihracatına –hava savunma sistemlerinde olduğu gibi– geliştirmiş olduğu roket/füzeleri dahil etme ihtimali
– RF tarafından ABD’nin Avrupa’ya ve uzaya füzesavar füzesi konuşlandırma niyeti ve mevcut faaliyetlerinin tehdit olarak algılanması
- INF'nin yürürlükten kaldırılmasının muhtemel sonuçları nelerdir?
INF’nin yürürlükten kaldırılmasının en bariz sonucu zaten geliştirilmiş ve önleme yapılması neredeyse imkansız hale gelmiş füze te sistemlerine nükleer başlık adaptasyonu sonrası "nümelenı" “Yeni QALA” antlaşmasının da 2021’den itibaren yürürlükten kalkmasıyla nükleer silahlar ile sevk sistemlerinin üretinin önünde hiçbir engel kalmayacaktır. Bu kapsamda kazananı olmayacak bir nükleer savaşın ön koşulu olan nükleer silahlar ve sevk sistemlerine sahip olma motivasyonu kendini kolaylıkla gerçekleştirebilecektir. “Yanlış anlamalar” ve “yanlış hesaplamalar” neticesinde küresel nükleer rekabet politik dengeleri etkilerken üçüncü ülkeler de füze sistemlerini geliştirmek ve nükleer başlıklara sahip olmndece harektak istikatmede. Ayrıca bir kısım devletlerin zayıflaması ve dağılması sonrası devlet dışı aktörlerin –Soğuk Savaş sonrasında olduğu gibi– nükleer silah ve sevk sistemi elde etme gayretleir arta. Sonuçta nükleer silahlar “caydırıcılık” kapsamında sahip olunan bir araçtan öteye geçerek gerektiğinde kullanılabilecek bir seçenek haline dönüşebilecektir.
- INF'nin yürürlükten kaldırılması Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye hiçbir zaman nükleer silah sahip olma amacı gütmemiştir. Halen yürüttüğü roket ve füze teknolojileri konvansiyonel nitelik gösterirken taarruzi değil savunma maksatlı olacak şekilde kısa menzilli tasarlanmıştır. Müteakip dönemde Türkiye’nin mevcut savunma politikalarında değişiklik yapması beklenmemektedir. Dolayısıyla Türkiye için sorun teşkil edebilecek husus savunma dinamiklerinden ziyade ABD ve RF'nin rekabetinden kaynaklanan stratejik politik girdilerden kaynaklanmaktadır. Nükleer rekabet ve kısa/orta menzilli sevk sistemlerinin yeni teknolojilerin imkanları çerçevesinde “operasyonel” hale getirilmesi neticesinde görünen ihtimaller şunlardır:
– Türkiye, RF ve ABD'nin kısa orta menzilli roket/füze sistemlerinin etkisi ve rekabeti altında kalabilir.
-Inokujongana neemfuno ezinjengokubeka imijukujelwa kunye nemijukujelwa echasene nemijukujelwa kwindawo yayo.
- Ngenxa yobudlelwane obuphakathi ngoku kunye neRF, - kuthathelwa ingqalelo into ye-NATO - unokunyanzelwa ukuba akhethe phakathi kweNtshona yeHemisphere kunye neRF.
– Kusenokufuneka iphonononge amanyathelo ayo okukhusela ukuba amazwe esithathu kunye nemibutho yobugrogrisi ibandakanyeka kukhuphiswano okanye ixhaphaza ukhuphiswano.
Murat Aslan
