I-Deizm; bir başka adıyla Yaradancılık bir inanış şekli:
- Uthi ukho uMdali, kodwa akaphazamisi ukusebenza kwendalo kunye nobomi.
- Uyasikhanyela isityhilelo.
- Akıl; mantık kâidelelini ve tabiatın işleyiş kanunlarını bulduğu gibi, dini inanışa dair esasları da bulabilir, der.
Ngokwembali, ihlelo likaMutazila lalikhanyela ukuba kunyanzelekile ukukholelwa kwilishwa laza lathi, “Umntu uzenzela eyakhe ikamva. Waqukwa kwiqela labagqwethekileyo kuba wathi, “UThixo akangeneleli kwimicimbi yabantu.
Kule mihla, liyanda inani labantu abazibiza ngokuba bangamaDeists, abaDali okanye abaThengi.
Ngaba Ne Oldu?
Hürmet kalmadı. Mukaddeslere, mefhumlara, kıymetlere, ululara ve yücelere. Hocalar, imamlar, cailer, kitaplar, mezhepler… ve herşey heryerde tartışılır oldu. Sıradanlaştırıldı.
Ikratshi lomntu, inkcaso, uvukelo, inkani, amathandabuzo kunye nengqondo ekrelekrele; Unokuthi abeke ecaleni imilinganiselo ayijonga njengengcwele kwaye iphelele.
Evlatlarımızın deistleşmesinden şikayet ediyoruz da, biz çok mu masumuz! Biz değil miyiz çocuklarımızı yıllarca okulda aldığı nota, kazandığı üniversiteye, bildiği yabancı lisana, kapak attığı prestijli işe göre değerlendiren? Küreselleşen vahşi kapitalist dünyanın yegâne kriteri para ve maddi başarı. Ngaba uthini na? Gönül, kalp, imân, kıymetler ve mukaddesler… “Kodwa unyana wam uye kwikhosi yeQuran ngexesha leholide zasehlotyeni”. Isivakalisi esinye sokugubungela ukuzisola. Njengamaqweqwe aboshwe phantsi kwesilevu kweminye imingcwabo.
Yaz tatilinde Kur'ân-ı Kerîm kursuna göndermek veya okulda din kültürü dersi dini bilgi edinmek için yeterli olur mu? Doğru itikat üzerine inşa edilmeyen “ilim, amel ve ihlas” üçlüsünden müteşekkil olmayan bir bina yıkılmaya mahkum değil midir?
Kendini öyle vasfetmeseler de, gençlerin ekseriyeti fiilen deist olmuşlar da haberleri yok. Sorsanız deizmin ne olduğunu bilmezler. "Elhamdülillah müslümanız" derler. Ama dînimizin emir ve yasakları hakkında konuşmak muhaldir. Kendi aklına göre, dinden ne anladıysa onu konuştuklarını görürsünüz. “Bence….” ile başlayan cümleler kurulur. Velhâsıl, içi boşaltılan bir müslümanlık, piyasa şartlarına uydurulmuş kadınlar ve evdeki vakâr ve riyasetini kaybeden erkekler.
Abantu bethu abancinci baye bacinga ukuba ukuba ngumSilamsi kubandakanya ukutyelela i-mosque kuphela ngooLwezihlanu nangeentsuku ze-Eid. Ukuba uyafuna, masingabhejeli kwimeko embi yeentombi zethu.
I-Deizm
Esona sizathu sibangela ukuba abantu abatsha bafikelele kwi-deism kukuba bagxila kwimiba enesizathu esingafanelekanga. Akukho nto kwi-Islam engahambelani nesizathu, kodwa akukho nto ingenakuqondwa.
U-Allah teâlâ'nın Zâtı ve Sıfatları – Allahü teâlâ'nın azametini ve mutlak kudret sahibi oluşunu idrak edemiyorlar. Onun için böyle bir kudret sahibi bir varlığın mevcudiyetini içlerine sindiremiyorlar.
Ingozi kunye neSiphetho – “Allah kötüleri kötülükten neden alıkoymaz”; “İnançsız bir ailede dünyaya gelen birine neden azap yapılacak”; "Günah neden yaratıldı"; “Neden insanlar eşit yaratılmadı” ve dininizin “kaza ve kader” bahsini alâkadar eden benzeri sualler.
Ubomi Emva Kokufa -Imicimbi efana nezulu, isihogo, sirat, mizan, apocalypse.
Injongo Yendalo – Allahü teâlâ'nın insanları neden imtihan ettiğinden, kadın ve erkek arasındaki farklılığa kadar… hayat ve yaradılışa dair meseleler.
Hikmetini ancak Allahü teâlâ'nın bildiği, Peygamber efendimiz vâsıtasıyla bizlere haber verdiği ve İslam âlimlerinin kitaplarında uzun uzun izah buyurdukları çoğunluğu “gayba i-imântiza. Akılla anlaşılacak şeyler değil.
Ingqondo; Ukuba iqhubela phambili ekukhanyeni kwesityhilelo, iya kuphumelela, kungenjalo iya kutshatyalaliswa. Impucuko yamaSilamsi iqulathe idabi phakathi kobuqu kunye nokholo. Umntu usebenzisa ingqondo yakhe, hayi umphefumlo wakhe; Unokukhuselwa kubungendawo bengqondo yakhe ukusa kumkhamo wokuba abeke ukholo lwakhe kumyalelo wakhe.
Bir genç, gayba imân etmeden; nefsi ve aklıyla başbaşa kalıp ngokuqinisekileyo bulabilir mi? Sahi, şeytan da “Peki” deyip emre itaat etmediği ve aklına uyduğu için lanete uğramamış mıydı? İslâmiyette, nefse karşı mücadele, mücadelelerin en büyüğü kabul edilmiş. Nefis mukkaddesler önünde diz çöktürülmüş. İyi de hangi mukaddeslerin? Ngaba abantu abancinci, ababungcwele babo bachithwa kwaye imilinganiselo yabo kuxoxwa ngayo esidlangalaleni, abanamava okuthandabuza? Asishiyanga naliphi na ixabiso eliphezulu okanye elipheleleyo ngaphandle kwengxoxo. Bebona inyaniso nobuxoki zidityanisiwe, abantu abaselula bafanele baqiqe ukuze bafumane inyaniso.
Lo mzuzu ungena ngomnyango wesityhilelo, ushiya ingqondo yakho ngaphandle kwaye ungene ngaloo ndlela. Anixoxi, anibuzi, anithandabuzi, okanye nizama ukulinganisa izinto ezingcwele awasazisa ngazo umprofeti wethu omkhulu. Uya kuphakama kangangoko unokuhambisa.
Nefsin himalalayalar misali dimdik ayakta durduğu yerde, tevâzû, diğergamlık, tevekkül…. hayi geza! Kibir, egoizm, hazcılık (hedoizm)… alır gider.
Ngaba sifanele sikwazi ukufikelela iintliziyo zabantu abaselula, kungekhona iingqondo zabo? Uza kuzifikelela njani iintliziyo ezingengobantu bentliziyo?
Bu vebâlde aslan payı; “sadece Kur'an mealini okumakla” din öğrenilebileceğini telkin eden ve meal okumayı teşvik eden zihniyete aittir.
Böyle bir neslin ayak sesleri duyuluyordu. Ahmet Arvâsî hoca “dramatik insan” şeklinde tarif etmişti yönünü şaşırmışları. Bu vaziyet, hadîs-i şerifte haber verilmiş: “İnsanlar camileri doldur, içlerinde (uhakiki) tek mü'min yoktur” (İbni Ebi Şeybe 6/163). Ngaba ukhe wajongana nayo?
Unqulo, olwalubekwe kwabaselula kuphela njengeqela lemithetho, mhlawumbi lwalungenakwanelisa imiphefumlo neentliziyo zabo. Ukuze amazwi akho asebenze emntwaneni wakho, ngaba akufanele uqale uwasebenzise? Kwaye ngokunyaniseka nokunyaniseka. Ekubeni sasingahambi ngokokholo, saqala ukukholwa ngokwethu.
Sanyanzelisa ukungakholelwa kuThixo egameni lonqulo.
Ngaba azikho izigebenga ezijongela phantsi abaphengululi, abangcwele kunye nabantu abakhulu ngenxa “yebali lenkolo eliyintsomi”? Imiphefumlo engakwaziyo ukubamba uthando lokomoya; Ngaba abazange bazibhidanise izinto ezazikhathaza imiphefumlo yabo ngothando lobuthixo? Umculo weSufi, amaculo eentsimbi, imicimbi yentlalo yamakhwenkwe namantombazana ecaleni… njalo njalo.
Ahlâk kaleri yıkıldı. Edep tezgâhları tahrip edildi. Izikolo zamaSufi zazisulungekisa iintliziyo. Bangena kwii-lodges ze-dervish njengamatye ngenxa yekratshi kwaye bavela njengabantu abathobekileyo nabathobekileyo. Intlonipho yosapho, abadala, ulwazi, imilinganiselo engcwele kunye nazo zonke ezinye iinqobo ezisemgangathweni zafundiswa. Izizukulwana zazikhula ‘ezinembono entle ngembovane’ yaye zazinovelwano ngezilwanyana kwanezityalo, singasathethi ke ngabantu.
Iiseti zikamabonakude zabekwa kufutshane neqonga leentshumayelo. Izixhobo zobuchule zazigqunyelelwe kwiiholo zokufundisa.
Kur'ân-ı Kerîm meâli okuyarak dinden soğuyan mütedeyyin aile çocukları var.
Oh Abuse
Ngelishwa, kukho nomba wokwamkela ukuphathwa gadalala njengesibonelo. Umzekelo, bekusoloko kuyimpazamo ukujonga umbutho wezopolitiko okanye umbutho ongekho phantsi kukarhulumente “njengommeli wonqulo”. Iimpazamo zemibutho engenanto yakwenza nonqulo zazibangelwa lunqulo. Umkhwa wokukhuphela umsindo ngakumbutho wezopolitiko ngonqulo wabonwa, besithi unqulo “yinkqubo eveliswe ngabanye abantu ukuze bakhusele ulongamo lwabo”.
Kwakukho abo babiza amakholwa enkolo ngokuthi "inkolo" kwaye bazibonakalisa "njengama-Allahists" (ama-deists).
Umonakalo owabangelwa ngabo babezifihle iinjongo zabo ezifihlakeleyo ezahlukahlukeneyo bezenza ngathi libutho lonqulo waba nomphumo onjengetyhefu ebulalayo. Ngelishwa, inkolo isetyenzisiwe ukuze ingene, ilawule, ihlanganise kwaye iqondise uluntu kwiinjongo zayo.
Umntu oziphethe kakubi akanakuba ngumSilamsi
İmam hatip kukoparinde veya ilahiyat fakültelerinde çilehâneler yoktu ki oralardan mutasavvuf, ârif, âlim, evliya… çıksın. Lüzumlu lüzumsuz envai çeşit bilgi vardı belki, farat nefis terbiyesinden geçirecek ahlakî terbiye yoktu.
Kibri törpülenmemiş; nefsi mutmainne olmamış; riyâzet, mücâhede, murâkebe ve başka hiçbir nefis terbiyesinden geçirilmemiş İmam Hatip veya İlâhiyât mezunları, yığınla dîni malumatla yüklendiklerinde kendilerini dinde otorite otorite? Yhoo oku kumnandi kwentamo etyebileyo! Xa sele ixhotyiswe ngolwazi, ngaba ayisayi kuba yinto engenamsebenzi? Ngaba akanalo luvo lokuba indalo iphela ijikeleza yena? UYunus Emre'nin ubhale phantsi:
Ukuba unqwenela ukuhlala kule minyaka eliwaka,
Ukuba ufuna ukwazi iincwadi zezivakalisi,
Iharfine yakhe yüz bin mana da versen
Akunakwenzeka ngaphandle kokuba ufikelele kwisikhokelo esigqibeleleyo.
Hem bu noktada gâyeleri rızâ-yı İlâhîye vâsıl olmak olan dînî cemaatlerin de, gençlerin elimizden kayıp gitmesi hususunda eksiği olup olmadığı hususunda kendilerini sorgulamalar migere?
Kukho amaphepha kumajelo eendaba ezentlalo apapasha umxholo wokungakholelwa kuThixo kwaye anezigidi zabalandeli. Umbono uyoyikeka.
kunye neGlobalization
Geçmişte, Batı'da, toplum; i-fertleri bir insanın sahip olabileceği en tabii haklardan bile mahrum bırakmıştı. Feodal lordlar, aristokratlar ve nihayet kilise… İnsanca yaşamak gayesiyle, grupların tahakkümüne karşı, hürriyetçi değerleri besleyip yüceltmekten başka çare bulamadılar.
Ukulingana, inkululeko, ubulungisa, amalungelo oluntu ... Ihlabathi lanamhlanje lazanywa ukwakhiwa kwezi xabiso ngenxa yamakhulu eminyaka yomzabalazo. Abantu akufuneki banyanzelwe ukuba bathobele iimfuno zemilinganiselo yokuziphatha, kodwa kufuneka bakwazi ukukhetha ngokukhululekileyo iinkolelo zabo nendlela yokuziphatha.
Ekuqaleni, le ngcamango yayibonakala intle kakhulu. Wonke umntu wayezikhathalele; Wayesebenza kwaye ebulaleka. Ukhuphiswano kunye nokuzimela (umntu ngamnye - bireyselcilik) wasikelelwa. Olu tyekelo lwanwenwela nakumazwe angengowaseNtshona.
Abantu banamhlanje, bakhululwe kumakhamandela oluntu, baye baba ngamalolo. Wakhutshelwa ngaphandle kwengcwele.
Iza kubonisa imekobume yentlalo; iya kusombulula iingxaki zakho; Wazimisela eyedwa ukufumana "isisombululo esibanzi" esiya kuthi sithomalalise isiphithiphithi kwihlabathi lakhe langaphakathi kwaye sijikeleze yonke imilinganiselo yobomi bakhe.
Her fert içgüdüsü ve mahdut bilgisi ile yola çıkıp, kendine has doğruları ve yanlışları olan bir düşünce, davranış ve ahlak imodeli geliştirmek için çırpındı. I-Netice olarak; farklı, zıt ve insanlar sayısınca davranış kalıbı zuhur etti.
Ngaphambili, kwakukho uluhlu lwemigangatho yemilinganiselo yentlalo. I-Abstract kunye nekhonkrithi; Yonke into yahlelwa kwaye amaxabiso athile abelwa. Ingxaki namhlanje yeyokuba ulawulo lwamaxabiso lukwimeko emaxongo. Umntu ngamnye uphuhlisa imbono yehlabathi, ubukho kunye nobomi ngokwengqondo yakhe.
Ukuphithizela, ixhala, ixhala kunye nokungxama… Ukuphila ngokungathi… Ukunqongophala kokuzola, intlonipho noxolo…
Imeko yehlabathi imaxongo. Bangaphezu kweebhiliyoni ezisixhenxe abantu abakhala ngokoqobo. I-tarafta bir başı boşluk hâkim yakhe. Aksi beklenemezdi zâten: Aklın hükümrân olduğu yerde mütevazilik değil, bitmez tükenmez üstünlük savaşı olur.
Ngaba umntu okhululwe kuzo zonke iintlobo zolawulo lwezentlalo nonikwe amalungelo akhe uya kukwazi ukufumana izicombululo kuzo zonke iingxaki zobomi bakhe eyedwa?
Yalnızlaşmak ve toplumca esir alınmak arasında gidip gelen günümüz insanı, zerreden kozmosa, topyekun varlığı kapsayan, ferdî ve içtimai, hayatın bütünüyle alâkalı tutarlücülülı/karüsy inşa edebilecek mi?
Hele bir de “ihtiyaç duymadığı” bilgilerin bombardıman altında kalan günümüz insanı; düşünme, akıl yürütme ve muhakeme etme vazifesini televizyon, radyo, bilgisayar ve mobil cihazlara devreder oldu. Alıcı, tüketici, güdümlenmiş, zombi, irobhothi ve uyur-gezer vaziyete sokuldu.
Ukuzinikela (altruizm) yerini nemelâzımcılık ve başına buyrukluk aldı. Değerler alt üst; herşey karmakarışık. Bulunan dermanlar dertten daha beter: Hedonizm, cinnet, depresyon, bunalım, nihilizm ve intihar! IDramatik, yalnız ve şuursuz yığınlar; her gün yenileri tezahür eden yüzlerce psikolojik hastalığın pençesindeyken doğruyu nasıl bulacak?
Düşünelim: “Yaratıcı kainatın ulu mimarıdır, binayı yapar (dünyayı yaratır) gerisine karışmaz” şeklindeki bir düşünce kimin işine geliyor? Zombi gibi yaşayan, durmaksızın tüketen ve tükettikçe birilerinin cebini dolduran nesiller hangi global odakların hayâlini kurduğu insan model?
Kwenziwe ntoni?
Akunakwenzeka ukuba siphumelele ngaphandle kokuqonda ukuba ukungavisisani, ukuguqulwa konqulo, kunye neenkolelo zanamhlanje zizinto zokungakholelwa kuThixo.
I-Ahl al-Sunnah inamahlelo amane okwenyaniso; Akunakwenzeka ukuba siphumelele singaqondanga ukuba akukho ndawo kwaphela kuyo nayiphi na i-lam-mim-cim kule nkalo.
Dinde akıl değil, nakil esastır. Din demek, Edille-yi şer'iyye demektir. Yani, Kur'an-ı Kerim, Hadîs-i şerifler, İcmâ-yı Ümmet ve Kıyâs-ı fukaha bölünmez bir bütündür. Sadece Kur'an-ı Kerim meâlini veya hadis-i şerifleri okumakla din öğrenilmiş olmaz. Sadece kıt aklımızla mutlak hakikati bulamayacağımızı idrâk etmeden iflah olmamız mümkün değil.
Abantu ngabanye, iintsapho, uluntu kunye nawo onke amaziko kufuneka baqale baqonde kwaye bachaze ukuba yintoni i-Islam, inkolelo yokwenyani kunye nokholo lwengqondo. Kukho ukholo nayo yonke into, kodwa akukho lukholo!
Wonke umSilamsi kufuneka agxininise ukholo kunye nenkolelo; hayi indlela exabiseke ngayo intsikelelo yokholo; Kuya kufuneka aqonde ukuba umphefumlo wakhe, umtyholi, abeendaba kunye nabahlobo ababi bayamhlasela macala onke ukuze bebe eli litye lixabisekileyo kuye.
İman şuuruna sahip bir genç, ahlâksız olmaz. Ecdâdını, tarihini, edebiyatını, kahramanlarını, zaferlerini, vatanını ve bütün milli ve mânevî kıymetlerini ezisixhenxe şuurlu kimse olur.
