Malum, keçdiğimiz günlərdə Rus savaş uçağının Türk F-16'ları tərəfindən düşürülməsi, ikili ilişkileri gerdiyi qədər toplumsal yansımalara da səbəb oldu. Yaşanan olayın ikili ilişkilər adına yaratdığı vahamet bir yana, cəmiyyətsal planda fetihçi reaksiyaların fışkırması anlamında, olduqca əhəmiyyətli göstəricilərə sahibti. Benzerlerine daha əvvəl de şahit olaraq bu reaksiyalar, toplumun bir kesiminde diri duran fetihçi anlayışı da gözler qarşısında seriyor. Bu anlayışın tezahürü ise her zaman dış politikadaki sansasyonel bir inkişafla ortaya çıxa bilər. Ortak mazinin zaferlerine, tanımlarına vb. sık referanslarla kurguladığı espri dünyası dahi insanların ötekine baxışını ele verebilir.
Burada özellikle vurgulamak istediğim, artıq çox sıradanlaşmış/banallaşmış bir milliyetçilik türünün dış karar alımında referans haline gelme riskidir. Genel hatlarıyla, demokrasi teorisi uyarınca seçilmişlər, seçenlerin dəyərlərini siyasete və dövlət idarəçiliyinə taşırlar. Bu yoldan da xalqın öz özünü idarə, seçtiği vekilleri vasitəsilə sağlanır. İç və dış politikadaki qərar alım prosesləri de təbii olaraq seçilənlərin dəyər yargıları və dünyayı kavrayışlarından azade deyil. Belə ki, dış politika alanı da içeride hazırlanmışdır. Bu bağlamda, bir ölkənin sınırlarının ötesindeki uygulamalarından o ölkənin serdettiği kimliğe dair donlar yakalarsınız.
Ekseriyetle Soğuk Savaş sonrasında giriftleşmiş bir alana çevrilmiş dış politika, günümüzdə Soğuk Savaş veya əvvəlində yaşanan dövrlərdəki qədər kamuoyu baskısından müstəqil deyil. Kamuoyu, iç politikadaki qərarları təsir etdiyi qədər dış politikayı da təsir edir və bu əlaqələr ters yönlü de işler. Bir hökumət, dış politikadaki hərəkətlərini iç siyasət qazanımları üçün istifadə edə bilər. Bugünün şərtlərində, buraya qədər hər hansı bir qariplik yoxdur. Günümüzün hakim anlayışı, iç-diş politikası arasında bu alan bunu müstəqilliyin haqqından gelmiş və hazmetmiş vəziyyətdə.
Burada sıradan bir vətəndaş olaraq bana rahatsızlık veren, cəmiyyətin bəzi kesimlerinde zuhur edən husus/çelişki, xarici bir ölkə uçağın beynəlxalq hüququn dövlətlere sunduğu haklardan faydalanaraq təsiriz hale getirilmesine baxmayaraq, yenə beynəlxalq hüququn kesin surətlə yasakladığı “uluslararası politikada güç istifadəsi yolu ilə torpaq edinilmesine” yeltenilmesidir. İlk, bir devlet eylemi olmaqla birlikdə ikincisi daha ziyade toplumsal köklərə sahib bir anlayışı göstərir. İşte devlet, tam da bu nöqtədə özerk davrana bilir. Bazen bu alkış kıyametin cazibesine qapılsa da…
Bu anlayış, fürsəti bulduğumuzda bütün dünyanı Türk yapabileceğimize dair sağlam bir inanç besliyor. Hep bir fürsət kolluyoruz, sadece bir fürsət. Ah bir başda bacarsaq! Görecekler Türk'ün gücü! Daha sınırları daxilindəki yüzyıllık problemlərini çözememiş bir devletin, dünyaya nizam verməsindən bahsediyoruz…
Hem de bir uçak düşürerek!
Yani çox defensif bir eylemle!
Şaka olmalı!
Dış politika, bu denli fevri hamleler yapabileceğiniz bir alan değil. Yaparsanız da dövlət olaraq yaşamaq mümkün deyil. Toplumun ən az universitet təhsili alan, hətta direkt olaraq beynəlxalq ilişkiler təhsili alan gənclərinin bilə bu və bənzəri perspektifləri ciddiyətlə müdafiə etmələri, sistemimizə dair işarələr barındırır elbet.
