Гады турэцкай дзяржаўнай палітыкі асіміляцыі паставілі курдскую мову пад пагрозу. Але цяпер урад дазваляе наведваць курдскія заняткі ў рамках палітыкі паслаблення абмежаванняў на выкарыстанне курдскай мовы.
Халіл Джэджэм праводзіць урок пачатковай курдскай мовы для студэнтаў-медыкаў ва ўніверсітэце Дыджле ў Дыярбакыры.
Да канца 1980-х гадоў курдская мова афіцыйна не існавала, і размаўляць на ёй лічылася сур'ёзным правапарушэннем. Але заняткі па курдскай мове з'яўляюцца часткай палітыкі ўрада па змякчэнні абмежаванняў на яе выкарыстанне.
«Прарыўны крок»
Чэджэм вітае гэты крок. Ён кажа, што гэта цудоўнае пачуццё, бо людзі мелі столькі чаканняў, і ўрад адрэагаваў. Ён кажа, што, на жаль, гэта заняло шмат гадоў — 50-60 — і толькі цяпер гэта пачынае рэалізоўвацца.
Намеснік рэктара Сабры Эйігун, курд па паходжанні, стаіць за ўвядзеннем гэтых заняткаў. Ён лічыць гэты крок рэвалюцыйным і часткай імкнення ўрада палепшыць дэмакратыю ў краіне.
Ён кажа, што дзякуючы дэмакратычнай ініцыятыве ўрада многія табу былі парушаныя, і жыццё пачало нармалізавацца. Курдская мова была адным з такіх табу, кажа ён.
Аналітыкі сцвярджаюць, што гады дзяржаўнай палітыкі асіміляцыі паставілі мову пад пагрозу. Мазлум Озер, адзін са студэнтаў, якія запісаліся на заняткі, прызнаецца, што ён толькі трохі размаўляе па-курдску. Ён вітае заняткі, але ўспрымае іх толькі як пачатак.
Ён кажа, што гэта вялікі крок, але было б лепш, калі б заняткі былі абавязковымі, асабліва ў галіне аховы здароўя. Ён кажа, што было б яшчэ больш паспяховым, калі б заняткі па курдскай мове праводзіліся на ўзроўні пачатковай і сярэдняй адукацыі.
Усяго за некалькі гадзін язды ў Сірыі дзеці вывучаюць курдскую мову як родную пасля таго, як сірыйскія курды ў пачатку гэтага года захапілі свой рэгіён у войскаў прэзідэнта Сірыі Башара Асада. Суседнія іракскія курды мелі гэта права ўжо шмат гадоў.
Але прэм'ер-міністр Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган раней у гэтым месяцы выключыў магчымасць адукацыі курдскай мовы на роднай мове.
Ён кажа, што адукацыі на роднай мове не існуе. Ён кажа, што афіцыйнай мовай краіны з'яўляецца турэцкая, і ўрад выканаў свой абавязак, увёўшы ў школах і універсітэтах заняткі на курдскай мове.
Эрдаган адхіліў гэтае патрабаванне, назваўшы яго тэрарыстычным патрабаваннем РПК, курдскай паўстанцкай групоўкі, якая змагаецца супраць турэцкай дзяржавы.
Вядзенне моўнай вайны
Курдскія палітыкі, якія аспрэчваюць дзяржаўныя абмежаванні ў дачыненні да курдскай мовы, таксама сутыкаюцца з усё большым ціскам.
Мясцовы мэр Дыярбакыра Абдула Дэмірбас паказвае апошнія судовыя справы, з якімі ён сутыкаецца. Сярод правапарушэнняў — публікацыя інфармацыі на курдскай мове аб службах і нават дзіцячых кнігах. Тысячы калег Дэмірбаса па партыі былі затрыманыя сёлета ў адпаведнасці з законамі аб барацьбе з тэрарызмам.
Дэмірбас кажа, што, паколькі курды па ўсім рэгіёне атрымліваюць больш правоў, ураду давядзецца прыняць рашэнне.
Як урад будзе жыць са сваімі курдскімі грамадзянамі, пытаецца ён. Ці будзе ён ставіцца да іх як да свабодных і роўных грамадзян, ці будзе ставіцца да іх як да рабоў? Ён кажа, што курды хочуць братэрства. Ён кажа, што калі братэрства няма, то яны будуць суседзямі.
У суседнім культурным цэнтры Дыджле Фірат свабодна спяваюць курдскія песні. Мова і культура ўсё больш адчуваюцца. У наступным месяцы ў горадзе адбудзецца пастаноўка Гамлет на курдскай мове.
Мясцовы спявак Фаркін лічыць, што ў рэгіёне расце імкненне курдаў дамагчыся сваіх правоў.
Ён кажа, што патрабаванні курдаў у Іраку і Сірыі падштурхнуць патрабаванні курдаў у Турцыі. Ён кажа, што любая барацьба за свабоду там абавязкова паўплывае на людзей у Турцыі. Ён кажа, што Турцыя, безумоўна, знаходзіцца ў цені барацьбы ў гэтых краінах і не можа быць ізаляванай.
«Курдская вясна» — гэта выраз, які ўсё часцей гучыць у Дыярбакыры. Пытанне, якое ўзнікае, — ці прыме Анкара вятры пераменаў, якія ахапілі рэгіён, ці будзе супраціўляцца ім?
(ГЛАСУ)
