Nga Waahi o te Tikanga Ako

Ko te ako i te pūtaiao matatika ka whakawhirinaki ki te hiahia o tetahi ki te pera. He horihori te whakatinana. Ka taea te whakatutuki i nga mahi whiriwhiri (ihtiyârî) i roto i nga waahanga e rua o te whiwhi matauranga tuatahi. Tuatahi, me maarama te ngako o te kaupapa. Tuarua, me whiwhi matauranga tuatahi mo nga mea ka riro ma te mahi. He tuatoru ano, he huarahi rongonui ki te tiki i etahi korero tuatahi hei awhina i te ako i tetahi tikanga putaiao.

KAUPAPA TUATAHI: Ko nga tikanga o Ihirama kua wehea kia toru nga waahanga,

1- Te matauranga o nga tikanga, ('ilm al-akhlâq), e pa ana ki nga whanonga whaiaro rerekee, he pai, he kino ranei, ehara i te mea ko te tangata ko ia anake, ko etahi atu ranei, engari i runga i tona ahua. Hei tauira, ko te tangata he ahua ngawari, he tangata atawhai, he whakama ranei, ka noho ko ia anake me te noho ki etahi atu. Ko te mohiotanga o te matatika e ako ana i enei ahuatanga whaiaro e kore e huri.

2– Ko te wahanga tuarua o te matatika e pa ana ki te whanonga o te tangata ki tona whanau i roto i tona kainga. Ka kiia tenei ko nga tikanga whakahaere whanau (tadbîr al-manzil).

3– Ko te wahanga tuatoru o te matauranga o te matatika e ako ana i nga kawenga hapori a te tangata, e whakariterite ana i nga tikanga whanonga, me te ako me pehea e whai hua ai ki etahi atu. Ka kiia siyâsat-i-medîna, ranei tikanga pāpori.

Mai tei parauhia i roto i te buka Akhlâq-i-Nâsirî, na Nasîr-ud-dîn Muhammad Tûsî, ia rave te hoê taata i te tahi mea, e mea maitai anei aore ra e mea ino, no te hoê ïa tumu. Ko tenei take he mea maori, he whakahau, he ture ranei. Ko tana mahi i runga i tona ahua he hua o tona hinengaro, whakaaro me tona wheako. Ko ana mahi penei kare e huri i te wa, kare hoki e ti'aturi ki tona taiao. Ko te take tuarua, he ture, he whakahau ranei, ka puta mai i te whakaaro kotahi o te hapori, o te iwi katoa ranei, no reira ka kiia he ruûm ranei he 'âdat (ritenga); he mea korero ranei na te tangata mohio, whai mana, tangata mohio ranei, penei i te poropiti, i te Walî, i te kingi, i te kaitukino ranei. Mai te mea e faaueraa na Allâhu ta'âlâ, o tei faaitehia e te mau peropheta 'alaihim-us-salawât-u-wat-taslîmât' e te faataahia e Awliyâ aore ra na te mau aivanaa Ihirama, e nehenehe te reira no te hoê o na pupu e toru: Te Ko te roopu tuatahi ko nga whakahau e tika ana kia mahia e ia tangata. Ka kiia ratou ahaha (ture), ranei 'ibâtât (karakia). Ko te roopu tuarua ka uru ki nga whakawhitiwhitinga hapori me nga pakihi penei i munâkahât, ara mo te marena, me mu'âmalât, ara ko nga take penei i te hoko me te hoko. Kei te roopu tuatoru ko nga whakahau e pa ana ki nga whenua me nga hapori me nga take ture me nga kaupapa torangapu (hudûd). Ko te pūtaiao e pa ana ki enei roopu whakahau me nga ture e toru ka kiia fiqh. Ko nga akoranga e pa ana ki nga take o te fiqh, tae atu ki nga maataapono e whakahaere ana i aua take me o raatau mahi, ka huri haere i te waa, ka whakawhirinaki ki te whenua me te motu kei reira te mahi. Ko Allâhu ta'âlâ anake te mana ki te whakahau i te huringa. Ko nga whakakorenga me nga huringa i mahia e Allâhu ta'âlâ i nga wa o mua puta noa i nga hitori kei roto i tenei roopu whakahau. Hei tauira, ko te wa i ora ai a Âdam 'alaihis-salâm' e hiahia ana kia tipu te tangata. No reira he mea tika ki te ture me te whakaae kia marena te tangata ki tana tuahine. I te mea kua kore e tika ana i te pikinga o te taupori i roto i te waa, ka pera ano te ture kanoona e whakaae ana kia whakakorea.

KAUPAPA TUARUA: Ko te matauranga o te matatika he mea tika mo te whakamarama i te whaihua me te whakamahinga o te tikanga.

Ina rangahau te tangata i tona taiao, penei i te whenua me te rangi, ka whakaaro ranei ki te taurite me te raupapatanga o te ao, ara, me pehea te neke haere tonu o nga piriona whetu o te ao ki o ratou awhiowhio me te kore e tutuki tetahi ki tetahi mo nga rau tau, me pehea ranei. ko te hanga, te neke me te nui o te pehanga hau, te pāmahana, te hau me te wai he mea taurite kia pai ai te tipu o te ora ki runga i te whenua, ina tirohia ranei e ia te tikanga ngawari o te hanga tangata, kararehe, tipu, mea kore ora, ngota, pūtau. i roto i te poto, ko te tini o nga mea hanga e akona ana i nga akoranga putaiao e akona ana i nga kura tuarua me nga whare wananga, ka kaha ia ki te whakapono kei te ora tetahi kaihanga tino kaha me te mohio katoa, nana i hanga nga punaha me nga mea hanga katoa. . Ko te tangata whai whakaaro nui ka mohio, ka maioha ki tenei taurite nui, ngawari me te raupapa i roto i te ao, ka tino whakapono ki te oranga o Allâhu ta'âlâ ka noho hei Muslim. I to te hoê orometua haapii philosophia no Helevetia o tei huri i roto i te haapaoraa Mahometa i te matahiti 1966, i te uiraahia e te hoê taata papai vea no nia i to ’na huriraa, ua pahono oia e: “Na roto i te haapiiraa i te mau buka Ihometa ua taa ia ’u te e‘a mau (Haqq) e te rahi o te mau aivanaa Ihirama. Ahiri e e faaitehia te haapaoraa mahometa ma te tano, e farii te mau taata atoa i roto i te ao taatoa nei tei maramarama i te reira ma te here e te hinaaro mau.”

Ia riro mai te hoê taata ei Mahometa na roto i te tuatapaparaa i te natura e ia ’na iho e i muri iho i te tuatapapa i te mau buka i papaihia e te mau aivanaa Ihirama e i te haapii i te aamu o te oraraa e te mau huru morare nehenehe o Muhammad 'alaihis-salâm, ka kaha ake tona whakapono. I tua atu, ma te ako i te mohiotanga o nga tikanga ka mohio ia ki nga ahuatanga pai me te kino, nga mea whai hua me nga mea kino. Ma te mahi i nga mahi pai, ka noho ia hei tangata pakeke, tangata whai hua ki te ao. E nahonaho maitai ta ’na mau ohipa o te ao nei e e riro ohie noa te reira i te mau taata. Ka noho marie me te rangimarie. Ka aroha nga tangata katoa ki a ia. Ka pai a Allâhu ta'âlâ ki a ia. Waihoki, ka atawhai ia ki a ia, ka hoatu ki a ia nga utu maha i roto i nga ra o muri. Te hinaaro nei matou e haapapu faahou e te hinaaro ra te hoê taata e piti mea no te fana‘o i te oaoa. Ko te mea tuatahi o enei e rua, kia mau ia ia te matauranga tika me te whakapono ka taea te whiwhi ma te ako i nga matauranga putaiao me te panui i nga korero o te ao me nga tikanga morare o Muhammad 'alaihis-salâm'. Ko te tuarua ko te tangata ngakau ngawari me te pai o te whanonga. Ka taea enei mea ma te ako i te matauranga o "Fiqh" me "Ethics" me te mahi. Ko te tangata ka whiwhi i enei mea e rua ka whiwhi ia i te whakaaetanga me te aroha o Allâhu ta'âlâ no te mea e mohio ana a Allâhu ta'âlâ ki nga mea katoa me tona mohiotanga mutunga kore. Ki te kore te tangata e eke ki te tino whakapono i runga i tona mangere ki te ako i te matauranga putaiao me te titiro ki te taiao, ko te tikanga ka taka ki roto ki te ahua kuare; a ki te kore ia e whakakaha i tona whakapono ma te whiwhi matauranga pono mo Muhammad 'alaihis-salâm', ka uru atu ia ki te hunga ka noho tonu ki roto i te mate me te pouri. I tua atu, ki te tutuki ia ia ki te whiwhi i te whakapono pono me te kore ia e whai ki te whai i ona nafs me te whakarongo ki nga whakahau a Allâhu ta'âlâ me te karo i nga aukati i whakahaua e ia, kare rawa ia e ngaro i te Aroha me te murunga hara a Allâhu ta'âlâ. Eita oia e erehia i te oaoa.

Ko te mohiotanga ki nga tikanga ko te peka e whakaako ana i te ma o te ngakau wairua (qalb) me te wairua (rûh). He rite ki te mohiotanga o te rongoa ko te puutaiao mo te akuaku mo te tinana. Ko nga mahi kino he mate o te ngakau wairua me te wairua. Ko nga mahi kino he tohu me nga tohu o enei mate. Ko te mohiotanga o te matatika he matauranga nui, he mea nui, he matauranga e tika ana. Ko nga mahi kino e noho ana i te ngakau wairua me te wairua ka taea te muru ma tenei matauranga anake. Ko tenei matauranga anake e whakahaere ana i te kaha o te whakakaha me te whakaora i te ngakau me te wairua wairua ki nga ahuatanga pai o te morare, hei whakanikoniko i nga ngakau me nga wairua ma reira e ora ai, e ora ai ki te tino ataahua o nga ahuatanga morare, me te whakapumau i te ahua o te ma i roto i nga ngakau. ko nga wairua kua mau ki te whiwhinga pai ake me te tino pai ake.

KAUPAPA TUatoru: He maha nga peka o ia peka o te matauranga me te putaiao. I etahi wa ka whakaae nga manga katoa ki etahi waahi. I enei waahi, ka noho kotahi nga peka katoa o taua puiao. Koinei tetahi o nga take ko te kaupapa o taua pūtaiao. Hei tauira, he maha nga peka o te ao rongoa engari ka whakakotahi ia peka ki te rangahau i nga mate me te hauora o te tinana, koinei te kaupapa o te rongoa. Kia ngawari ai te ako i te puiao, tuatahi, me mohio tatou ki tona kaupapa. Ko te kaupapa o te matauranga o te matatika ko te wairua tangata. Te haapii nei te reira nahea ia tamâ i te mau huru ino o te varua e nahea ia faaî i te mau maitai. Tuatahi, me ako tatou mo te wairua me nga kino me nga pai. I kii a Imâm ash-Shâfi'î i nga kupu e whai ake nei:

I ako ahau i nga mahi kino, kia kaua e waiho hei tangata kino,
ko wai e kore e mohio he aha te kino, ka taka ki roto, tino mohio!

He aha te ngakau wairua  (qalb) me te wairua  (rûh)? Ka aha te wairua ina mate te tangata? Ka whakamaramahia e matou te ngakau me te wairua i roto i nga waahanga o nga korero a muri ake nei ka tangohia mai i te puna kotahi kia mohio ai te ngakau me te wairua i nga mea e taea ana, me te whakamarama i ona kaha kitea me nga mea huna, me nga mea e puta ai tona koa me era. e arahi ki te mate.

E kore e taea e te ngakau wairua me te wairua me nga anahera te ahu whakamua, te whiwhi tohu teitei ake ranei. Ka noho tonu ratou ki te ahua ano i hangaia. I te wa e hono ana te ngakau wairua me te wairua ki te tinana, ka whiwhi ratou i nga huanga e taea ai e ratou te ahu whakamua, te whakaponokore ranei, te tangata hara ranei, na reira ka heke te tangata e pa ana ki nga reanga iti me nga upoko mo te whakangaromanga.