Betaalde mensenjacht: 'sluipschuttertoerisme' tijdens de Bosnische oorlog
Het beleg van Sarajevo, dat duurde van 1992 tot 1996, geldt als een van de langste en meest brute stedelijke belegeringen in de moderne Europese geschiedenis. Meer dan tienduizend burgers kwamen om het leven; de stad werd langzaam verpletterd onder het vuur van artilleriestellingen en het dodelijke geduld van sluipschutters die op omliggende heuvels en in hoogbouw waren gestationeerd. De hoofdstraat – al snel bekend als Sniper Alley – veranderde in een corridor waar elke poging om over te steken leek op een dodelijke muntworp.
Onlangs is een duistere en voorheen ononderzochte laag van deze toch al verwoestende geschiedenis weer opgedoken. Nieuwe rechtszaken in Italië hebben de beschuldigingen nieuw leven ingeblazen dat rijke buitenlandse bezoekers tijdens de belegering naar sluipschuttersposities met uitzicht op Sarajevo werden begeleid en voor geld op burgers mochten schieten – waardoor het menselijk leven een soort "sluipschutterssafari" werd. Deze beweringen doken weer op na de documentaire Sarajevo Safari uit 2022, en in 2025 waren ze het onderwerp van een officieel strafrechtelijk onderzoek door het Openbaar Ministerie van Milaan.
In dit artikel wordt het bewijs achter deze beschuldigingen onderzocht, wordt hun historische verloop beschreven en wordt besproken wat een dergelijke praktijk – als deze wordt bevestigd – zou betekenen in zowel juridische als morele zin.
Wat is de "Sarajevo Safari"? Documenten, getuigenissen en eerste rapporten
De term Sarajevo Safari kwam grotendeels in het publieke bewustzijn terecht via de documentaire uit 2022 van de Sloveense regisseur Miran Zupanič. De film bevat interviews met voormalige Bosnisch-Servische soldaten en personen die naar verluidt betrokken waren bij het escorteren van buitenlandse "gasten" naar sluipschuttersposities aan het front. Volgens deze verslagen betaalden rijke burgers – naar verluidt afkomstig uit Italië, de Verenigde Staten, Canada en Rusland – om naar posities boven het belegerde Sarajevo te worden gebracht, waar het schieten op inwoners werd aangeboden als een groteske vorm van vermaak.
Deze beschuldigingen zijn niet geheel nieuw. Al halverwege de jaren negentig publiceerden verschillende Italiaanse kranten, waaronder Corriere della Sera, meldde geruchten dat Italiaanse extreemrechtse extremisten naar Bosnië reisden en zich bij sluipschutterseenheden voegden en op burgers schoten. Dergelijke beweringen werden destijds niet formeel onderzocht.
Een concretere verwijzing kwam in 2007 naar voren tijdens de rechtszaak bij het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY). Een Amerikaanse oud-marinier en brandweerman, John Jordan, getuigde onder ede dat hij "niet-lokale bezoekers" als "gasten" naar sluipschuttersposities had zien komen, wat impliceerde dat hun aanwezigheid een recreatieve of betaalde dimensie had.
Kort samengevat bestaat het historische parcours uit:
• Geruchten circuleerden in de jaren negentig
• Formele getuigenissen vastgelegd door het ICTY in de jaren 2000
• Documentaire-interviews uitgebracht in 2022
• Een traag onderzoek door Bosnische aanklagers
• En ten slotte een Italiaanse strafzaak uit 2025, waarin nu wordt geprobeerd specifieke personen en acties te identificeren
Samen vormen deze elementen een patroon dat te hardnekkig is om zomaar te verwerpen, maar dat toch nog onvolledig is en omgeven is met onzekerheid.
Het Italiaanse onderzoek: een juridische achtervolging van ‘menselijke safari’s’
In november 2025 hebben grote internationale verkooppunten – onder leiding van The Guardian – meldde dat het Openbaar Ministerie van Milaan een onderzoek naar moord was gestart naar vermeend “sluipschutterstoerisme” in Bosnië tijdens de oorlog.
De zaak vond zijn oorsprong in een gedetailleerde aanklacht ingediend door de Italiaanse journalist Ezio Gavazzeni en voormalig rechter Guido Salvini. Hun 17 pagina's tellende dossier beweert dat verschillende Italiaanse burgers in de jaren negentig van Triëst naar Belgrado werden vervoerd en vervolgens naar sluipschuttersposities met uitzicht op Sarajevo, waar ze op burgers schoten. Sommige berichten beweren dat deze "pakketten" vandaag de dag omgerekend € 80,000 tot € 100,000 kosten, en dat het schieten op kinderen een nog hogere "prijs" met zich meebracht – details die zo grotesk zijn dat ze forensisch onderzoek vereisen.
Ook Italiaanse media hebben getuigenissen gepubliceerd waaruit blijkt dat deze ‘toeristensluipschutters’ soms werden gezien met jachtgeweren, in burgerkleding en geëscorteerd door Servische soldaten of paramilitairen.
Wat dit onderzoek zo bijzonder maakt, is de juridische basis: de aanklagers classificeren de vermeende handelingen als zware moord met voorbedachte rade, gepleegd met wreedheid, een misdaad waarvoor volgens de Italiaanse wet geen verjaringstermijn geldt en die kan leiden tot levenslange gevangenisstraf.
Als er bewijs is dat specifieke personen aan deze daden kunnen worden gelinkt, zou Italië oorlogsmisdaden kunnen vervolgen die meer dan dertig jaar geleden zijn gepleegd.
De wereldwijde mediareactie: een nieuwe afrekening of een nieuwe sensationele golf?
De beschuldigingen zijn snel onderwerp van internationaal debat geworden.
• The Guardian en The Independent hebben uitgebreid gerapporteerd over de verdachte reisroutes en betalingsstructuren.
• Al Jazeera publiceerde in november 2025 een analytisch artikel waarin de beweringen werden geplaatst in de bredere context van vastgelopen onderzoeken in Bosnië en hernieuwde druk in Italië.
• De BBC heeft haar bericht over Sniper Alley bijgewerkt, met een verwijzing naar het onderzoek in Milaan en de opmerking dat sommige Britse veteranen die in Sarajevo waren gestationeerd, zeiden dat ze nog nooit dergelijke activiteiten hadden meegemaakt. Dit onderstreept de ongelijkmatigheid van de oorlogsherinneringen.
• Franse media zoals RTL en De verzending hebben het verhaal onder de titel behandeld menselijke safari's, met de vraag of Europa werkelijk een “mensenjacht van 90,000 dollar” had kunnen organiseren.
• Duitse verkooppunten, waaronder Tagesspiegelhebben mogelijke connecties met zowel Italiaanse staatsburgers als elementen binnen de Servische oorlogsleiding besproken.
De brede berichtgeving suggereert dat er steeds meer wordt erkend dat het verhaal – of het nu volledig accuraat is, deels verdraaid of zwaar gemythologiseerd – onderdeel is geworden van het onopgeloste morele landschap van Europa.
Tussen bewijs, gerucht en propaganda
Morele verontwaardiging mag uiteraard niet de noodzaak van strengheid overschaduwen. We moeten vragen:
• Wat is een vaststaand feit?
• Welke bewering blijft onbewezen?
• Wat zou oorlogspropaganda of politiek opportunisme kunnen zijn?
Wij beschikken over:
• Formele onderzoeken door Bosnische en Italiaanse aanklagers
• getuigenis van het ICTY
• Documentair bewijs en journalistiek onderzoek
• Overlevendenverslagen
• Verklaringen van voormalige soldaten en inlichtingenpersoneel
Maar op het zelfde moment:
• Ambtenaren van de Republiek Srpska veroordelen de documentaire als ‘anti-Servische propaganda’
• Sommige westerse soldaten die in Sarajevo zijn gestationeerd, beweren dat ze nooit dergelijke activiteiten hebben waargenomen
• De omvang, frequentie en precieze logistiek van de vermeende ‘safari’s’ blijven onduidelijk
Het meest intellectueel eerlijke standpunt is dus dit:
Er lijkt een feitelijke kern te zitten in de beschuldigingen, maar de volledige omvang en organisatie van de praktijk blijven onbekend.
Het onderzoek in Milaan probeert precies dit te ontrafelen: wie betaalde, wie begeleidde de vrouwen, welke institutionele structuren (indien van toepassing) de praktijk mogelijk maakten en wie wist ervan.
Menselijke jacht en de ethiek van recreatief doden
Als ook maar een deel van deze beschuldigingen waar blijkt te zijn, worden de morele belangen ernstig.
De oorlog in Bosnië ging al gepaard met systematische schendingen van het internationaal humanitair recht – opzettelijke aanvallen op burgers, massale executies, etnische zuiveringen en seksueel geweld. Deze misdaden zijn goed gedocumenteerd en bevestigd door internationale rechtbanken.
Maar de beschuldigingen over de Sarajevo Safari introduceren een duisterder dimensie:
• Doden niet uit ideologie of militaire strategie, maar voor vermaak
• Het leven gereduceerd tot een belevenispakket
• De dood werd een koopbare sensatie
• Geweld gecommercialiseerd en geëxporteerd naar een wereldwijd klantenbestand
Filosoof Achille Mbembe's concept van necropolitiek – de macht om te bepalen wie mag leven en wie moet sterven – vindt hier misschien wel zijn meest groteske uitdrukking: niet alleen een leger dat beslist, maar ook particulieren die het recht kopen om te doden.
Elders ter wereld is het idee van "mensensafari's" ook in niet-dodelijke contexten opgedoken – zoals de Jarawa-stammen op de Andamanen die aan toeristen werden getoond. Maar het Bosnische geval, als het waar is, vertegenwoordigt de meest dodelijke incarnatie ervan.
Herinnering, rechtvaardigheid en het risico van sensatiezucht
Dergelijke verhalen dreigen te vervallen in sensatiezucht en de bredere en volledig gedocumenteerde wreedheden die tijdens de oorlog zijn begaan, te overschaduwen. Meer dan 100,000 mensen werden gedood; talloze anderen leden in concentratiekampen en verkrachtingskampen. Deze feiten behoeven geen nieuwe onthullingen om afschuwelijk te zijn.
Toch kunnen de beschuldigingen over de Sarajevo Safari niet worden afgedaan als louter roddelpraat. Ze raken een diepere vraag: hoeveel lagen van geweld gingen er schuil achter de chaos van de Bosnische oorlog? Hoeveel wreedheden blijven onopgemerkt omdat ze buiten de categorieën vielen die onderzoekers bereid waren te herkennen?
Conclusie: waarom het vandaag de dag belangrijk is
Gerechtigheid komt vaak te laat. En met elke dag die uitblijft, wordt de herinnering aan de slachtoffers een beetje meer verlaten, een beetje meer blootgesteld aan de langzame erosie van stilte. Of deze beschuldigingen nu uiteindelijk als overdrijvingen worden beoordeeld, met bewijs worden gestaafd of gedeeltelijk worden ontkracht, de zaak die bekendstaat als de Sarajevo Safari vereist een onderzoek dat nauwkeurig, op bewijs gebaseerd en vrij van politieke invloed is. Het zoeken naar de waarheid is niet alleen een wettelijke plicht; het is een ethische noodzaak – een kwestie van menselijke waardigheid die niet langer kan worden uitgesteld.
Dertig jaar na de oorlog leven overlevenden nog steeds met de gevolgen. Velen die als kind door Sniper Alley renden, ledematen, ouders of toekomst verloren, leven vandaag nog. Het onderzoek in Milaan is deels een test of hun lijden volledig erkend zal worden – of dat Europa zijn ogen zal afwenden van de donkerste mogelijkheden uit zijn eigen recente verleden.
Het uitstellen van de rechtspraak is pijnlijk.
Als je geen recht krijgt, is dat verraad.
Maar rechtvaardigheid die eerlijk, strikt en zonder politiek gemak wordt nagestreefd, blijft de enige weg die de doden eert, de levenden beschermt en voorkomt dat stilte nog maar eens een vorm van geweld wordt.
Lees meer van Omer Goral
